Lidhje

Shqipëri: debat për projekt-ligjin e kthimit të pronave - 2004-05-21


Parlamenti i Shqipërisë filloi të enjten debatin për një prej ligjeve më të rëndësishëm, atë të kthimit të pronave ish pronarëve. Parlamenti rrëzoi dje një variant të hartuar nga shoqata e të shpronësuarve dhe të paraqitur nga dy deputetë të djathtë. Javën e ardhshme parlamenti pritet të shqyrtojë një projektligj tjetër të hartuar me ndërmjetësinë e OSBE-së. Dy grupet më të mëdha parlamentare, socialistët dhe demokratët në parim e mbështesin këtë variant, ndonëse mes tyre ka ende mosmarrëveshje për disa aspekte të projektligjit.

Zëri i Amerikës intervistoi përfaqësues të dy grupeve parlamentare kryesore, deputetin socialist Ylli Bufi dhe deputetin demokrat Ridvan Bode.

Zëri i Amerikës: Zoti Bufi, a mund të na jepni shkurtimisht një pasqyrë mbi parimet kryesore që parashikon ligji për kthimin e pronave?

Ylli Bufi: Projekligji i paraqitur nga një grup deputetësh me iniciativë të OSBE-së dhe të një numri ekspertësh të vendit dhe ndërkombëtarë, së pari bazohet në kërkesat e neneve të kushtetutës, që bëjnë fjalë pikërisht për këtë çështje. Domethënë, për kërkesën kushtetuese që ligji i kthimit dhe kompensimit të pronës, duhet të përbëjë një rregullim të drejtë dhe shpërblim të drejtë të ish pronarve. Së dyti, ky projektligj, duhet të ishte dhe duhet të jetë në përputhje edhe me gjithë përvojat e vendeve të tjera evropiane. Kam parasysh këtu reformat e kryera në vendet e Lindjes dhe vendimet e marra nga gjykatat kushtetuese evropiane për këtë çështje. Pra, bazuar mbi legjislacionin tonë, si dhe mbi eksperiencën e vendeve evropiane, është ndërtuar një projektligj, që në objektiv të arrijë një zgjidhje përfundimtare mbi këtë problem kaq të rëndësishëm, me një ndikim kaq të madh në jetën shoqërore, politike dhe ekonomike të vendit. Ligji parashikon që të ruhet ligji 7501 i vitit 1991 dhe e gjithë paketa ligjore e miratuar në këtë 10 vjeçar, që lidhet me mjaft investime të realizuara në fushën e turizmit dhe aspekte të tjera të jetës së vendit. Njëkohësisht parashikon që tokat e lira, pronat e lira, t’u kthehen përfundimisht ish pronarëve dhe atje ku ato janë të zëna, në kuptimin e përkufizimeve që përcakton ligji, ato të kompensohen në masën maksimale, me përjashtim të tokës bujqësore, për të cilat mendohet që të ketë një tavan të sipërm. Pra, ne mendojmë dhe kemi bindjen, që ky projektligj do të jetë një zgjidhje definitive e këtij problemi kaq të madh, kaq të rëndësishëm në jetën e vendit.

Zëri i Amerikës: Zoti Bode edhe opozita nuk e mbështeti variantin e propozuar nga shoqata e të shpronësuarve. Përse mendoni se projektligji i ri është zgjidhja më e drejtë për çështjen e pronave?

Ritvan Bode: Opozita nuk e mbështeti variantin e propozuar nga disa deputet të Partisë Republikane dhe disa pjesëmarrës të disa shoqatave që deklarojnë se mbrojnë interesat e ish pronarëve. Mendoj se mënyra se si atakohet problemi nëpërmjet këtyre nismave ligjore, synon që të amendojë ligjin 7501. Po ashtu mendoj se në mënyrë publike, demagogjia dhe propaganda politike e artikuluar në funksion të këtij ligji, mundohet që të fshehë thelbin e problemit. Është njëlloj si tek fabula e ujkut me qingjin. Se gjoja ligji 7501 dhe disa disa qindra mijëra ekonomi të vogla fshatare, po bllokojnë kompensimin apo dëmshpërblimin e pronarëve. Ky është një iluzion dhe një gjë e pavërtetë. Mendoj se Shqipëria ka patur dhe ka kapacitete të mjaftueshme që, pa prishur strukturën ekonomike dhe sociale, që është instaluar në këtë periudhë 10 vjeçare, të zgjidhë konfliktin pronësor. Por mendoj që pikërisht këtu lind problemi. Edhe pse Shqipëria ka patur qindra mijëra hektarë tokë në zonën bregdetare, ka pasur troje në zonat qytetare të cilat kanë qënë pronë e shtetit dhe po ashtu ka patur pasuri thelbësore publike, asnjëherë dhe në asnjë rast, as nga shoqatat e ish pronarëve dhe as nga pushteti aktual, nuk është adresuar problemi që këto pontenciale të vihen në funksion të zgjidhjes së një konflikti të madh moral, shoqëror, politik, por edhe njëkohësisht një parakushti që parashtrohet për integrimin evropian. Mendoj që sot për sot, thelbi i çështjes dhe problemit nuk qëndron tek tehu për të prishur dhe shkatërruar ato qindra mijëra ekonomi fshatare të ngritur në këtë periudhë, që po përpiqen të mbijetojnë, por qëndron pikërisht tek pikëyetja dhe mënyra që është përdorur ky potencial i gjerë i pronave publike dhe shtetërore për t’u përdorur si kompensim në dëmshpërblimin e ish pronarëve. Pikërisht ky është problemi. Është korrupsioni që ka zaptuar të gjitha këto qëndra. Ne nuk po dëgjojmë asgjë racionale, as nga shoqata e ish pronarve, që të flasin dhe të thonë përse zonat bregdetare, që janë dhënë me konçensione dhe që vazhdojnë të jepen me konçensione. Edhe pse opozita edhe disa komisione të përbashkëta, edhe OSBE-ja janë angazhuar në hartimin e një ligji adekuat për të zgjidhur problemin, qeveria vazhdon të japë çdo ditë prona publike duke tjetërsuar formën e saj, pronësinë e saj nëpërmjet shitjeve, privatizimeve, dhënieve me qera me afat të zgjatur dhe forma të tjera, duke abstraguar tërësisht nga nevoja për të zgjidhur këtë problem të madh, këtë konflikt të madh ekonomik dhe shoqëror që ka aktualisht Shqipëria. Dhe pikërisht mendoj që, aktualisht çështja e pronave mbetet thjesht pre e një debati dhe një demagogjie politike, si të atyre që kërkojnë zgjidhje ekstreme dhe që janë të bindur që nuk do të ketë një zgjidhje të tillë për t’iu rikthyer nga e para të gjithë procesit të reformave në Shqipëri, si të atyre që mundohen që në fund të një mandati 8 vjeçar, të lajnë duart duke bërë një ligj pasi kanë privatizuar, pasi kanë shitur pjesën dërrmuese të pronave dhe kapitalve shtetërore, që ka pasur mundësi Shqipëria për t’i vënë në dispozicion të këtij problemi. Mendoj se këtu është problemi dhe çështja ka ngelur pezull.

Zëri i Amerikës: Zoti Bode me gjithë këto që thatë ju, lind edhe problemi tjetër, pra i zbatimit të këtij ligji. Sa i realizueshëm do të jetë një ligj i tillë? Por le t’i drejtohemi zotit Bufi. Zoti Bufi sa i vështirë do të jetë zbatimi i këtij ligji, a egzistojnë aftësitë fizike dhe monetare në Shqipëri për zbatimin e projektligjit nëse ai miratohet?

Ylli Bufi: Pikërisht ky është problemi tani ndoshta më i rëndësishëm. Mbas këtij ligji, për të cilin mendoj se është një ligj mjaft i mirë, problemi më i rëndësishëm është mënyra se si do të zbatohet ai. Ka një kapitull të veçantë në projektligj, që parashikon ngritjen e strukturave të posaçme, që nga komiteti shtetëror i kompensimit të pronave, deri në komisione në nivel lokal. Suksesi i zbatimit të këtij ligji në radhë të parë do të jetë nga mbështetja e gjerë politike, që duhet t’i jepet atij. Me këtë, nuk kam parasysh rivazhdimin e ndikimeve politike, partiake për të shfrytëzuar efekte elektorale. Unë mendoj se duhet të zbatojmë me saktësi, me korrektësi projektligjin. Baza e zbatimit të projektligjit është fakti sepse ai mban parasysh kushtet reale. Duhet të kemi parasysh që, në bazë të të dhënave që disponojnë strukturat shtetërore, toka që zotërohet në të gjitha qarqet e vendit, është brenda mundësive, duke patur parasysh edhe kërkesat që janë deri më sot. Në qoftë se këto kërkesa do të ndryshojnë, pra do të ketë më shumë kërkesa të ish pronarve për çështje të pronave, atëhere është parashikuar edhe mënyra tjetër, rruga financiare. Pra ne mendojmë që zgjidhja kryesore e zbatimit të këtij projektligji duhet të jetë kthimi dhe kompensimi fizik. Zgjidhja e fundit do të jetë edhe rruga financiare dhe është parashtruar kushti që, qysh në buxhetin e vitit 2005, qeveria është e detyruar që të krijojë një fond të veçantë, fondin e kompensimit financiar të pronave.

Zëri i Amerikës: Zoti Bode ku i shikoni ju vështirësitë kryesore për realizimin e projektligjit?

Ridvan Bode: Unë mendoj që thelbi i vështirësive të ligjit konsiston në një mungesë të disponimit të qeverisë aktuale për të bërë të mundur këtë sipërmarrje kaq të madhe politike dhe morale. Siç thashë pak më parë gjithnjë e më shumë janë kufizuar hapësirat, pronat publike që mund të viheshin në disponim të këtij kompensimi dhe këtij dëmshpërblimi. Ende kryeminisitri vazhdon, edhe pse ka patur një vendim të dy viteve më parë të Kuvendit të Shqipërisë për të bllokuar procesin e tjetërsimit të pronës publike dhe në zgjidhjen e procesit të pronës, të vazhdojë procese të dhënies me qera dhe të ndryshimit të pronësisë së pronës publike, duke kufizuar në mënyrë ekstreme mundësitë për të kompensuar në natyrë këtë pronë, pasi mundësitë financiare të Shqipërisë, sigurisht do të jenë të kufizuara. Unë mendoj se thelbi i debatit për ligjin, veç mundësive për të kthyer dhe veç një disponimi publik, është shprehja e vullnetit politik nga të gjitha partitë politike, edhe nga ato që mendojnë se mund të prishet ligji 7501. Në dispozicion të këtij kompensimi, duhet bërë inventarizimi i të gjithë transformimeve të pronës publike, të bërë në këtë periudhë, pra i pronave që janë dhënë me qera, që janë privatizuar, duhet parë në se janë zbatuar procedura korrekte ligjore, në mënyrë që çdo manipulim, çdo korrupsion i bërë në këtë proces, çdo përpjekje për të eliminuar pjesë të qënësishme të pasurisë kombëtare shqiptare dhe për të mënjanuar nga procesi i privatizimit dhe nga procesi i dëmshpërblimit të ish pronarëve dhe proceseve të tjera, duhet të rikthet dhe disponohet për këtë çështje. Pra kemi të bëjmë me një vullnet politik. Miratimi i ligjit po ashtu mbetet i ekspozuar edhe nga një fakt tjetër. Në ligj mundohet të ruhet një problem shumë moral. Nga ana e mazhorancës, ditët e fundit po bëhet fjalë për të mbajtur në fuqi në këtë ligj, për të përjashtuar nga e drejta e kompensimit apo kthimit të pronës, të një kategorie të madhe shoqërore në Shqipëri, e cila, ka qënë persekutuar, ka qënë dënuar, ka qënë pushkatuar, ka qënë internuar, ka qënë sekuestruar në mënyrën më absurde gjatë periudhës së komunizmit, pikërisht të njerëzve që kanë qënë kundërshtarë politikë të sistemit të mëparshëm komunist. Në qoftë se ruhet një gjë e tillë në ligjin aktual, për të cilin deri më sot është treguar një mbyllje, një këmbëngulje, nga ana e mazhorancës, edhe pse ka një interpretim nga Komisioni i Venecias, që kjo gjë nuk mund të qëndrojë, sigurisht që Partia Demokratike nuk mund të pranojë të votojë në parlament dhe të mbështesë një ligj që edhe problemin e kthimit dhe dëmshpërblimit të pronës, kërkon ta shikojë dhe ta konsiderojë në interesa klasore, duke eliminuar nga ky proces pikërisht shtresën që mbajti peshën e shpronësimit, që kontribuoi më shumë në atë proces çnjerëzor, që pati komunizmi për 50 vjet në Shqipëri.

Zëri i Amerikës Pra ju doni ta lidhni çështjen e pronave me kompensimin e ish të përndjekurve politikë?

Ridvan Bode: Jo nuk është çështja vetëm këtu. Është çështja e një neni të përcaktuar, ku tatimi i jashtëzakonshëm i vendosur nga Këshilli Antifashist Nacional Çlirimtar përjashtohet nga e drejta e kthimit. Pas këtij tatimi të jashtëzakonshëm, derivojnë dhjetëra akte të tjera të Këshillave Nacional Çlirimtare, apo të pushtetit komunist të asaj kohe, të cilat të gjithë njerëzit që deklaroheshin kulakë, armiq klase, apo njerëz të lidhur me okupatorët, sekuestroheshin, konfiskoheshin në pasurinë e tyre. Është fjala vetëm për pasurinë fikse.

Zëri i Amerikës Zoti Bode pra në se nuk arrihet një kompromis për këtë aspekt të ligjit, atëhere ju do të votoni kundër tij?

Ridvan Bode: Sigurisht ne nuk mund të pranojmë një ligj që niset nga principe klasore për problemin e dëmshpërblimit dhe kompensimit të pronës. Ne kemi pranuar që ai të jetë i përgjithshëm dhe të mos ketë preferenca politike dhe klasore.

Zëri i Amerikës Zoti Bufi, a shikoni ju një mundësi për kompromis lidhur me çështjen e tatimit të jashtëzakonshëm? Socialistët deri tani janë shprehur, që kjo është një çështje e mbyllur. A ka ndonjë rrugë kompromisi për ta trajtuar këtë çështje?

Ylli Bufi: Në lidhje me këtë çështje, dua të sqaroj së pari që ky është një opsion që socialitët kanë vënë kohët e fundit. Në projektligjin e përgatitur nga ekspert vendas dhe të huaj, të mbështetur nga OSBE-ja, qysh në fillim ka një pikë për të gjitha aktet, që përjashtohen nga efekti i këtij projektligji dhe këtu është përfshirë edhe ligji mbi tatimin e jashtëzakonshëm. Ka një arsye që e kanë futur ekspertët ndërkombëtarë këtë zgjidhje, sepse ka një vendim të gjykatës kushtetuese, që është shprehur për ketë çeshtje. Këtu nuk është fjala për një qendrim klasor, këtu është fjala për një çështje me karakter tërësisht juridik. Ka një vendim të gjykatës kushtetuese e cila është e domosdoshme të zbatohet nga ligjvënësit. Ne nuk mund të miratojmë një ligj, i cili nuk mund të dekretohet pastaj nga presidenti i republikës, për arsye se është antikushtetues. Prandaj zgjidhja e këtij problemi, gjithmonë në kuadrin juridik, aspak politik dhe klasor siç thuhet, duhet të bëhet vetëm duke gjetur mundësinë e rivënies në lëvizje të gjykatës kushtetuese.

XS
SM
MD
LG