E premte, 27 mars, 2015

Lajme

Jeta nën regjimin komunist në Shqipëri - Proza e Ismail Kadaresë

Veprat e Ismail Kadaresë, tashmë të njohura dhe të përkthyera në rreth 60 gjuhë, kanë filluar të hyjnë edhe në programet e studimeve universitare këtu në Shtetet e Bashkuara.  Kadareja, kjo penë e fuqishme, shumëdimensionale e letrave shqipe, ka tërhequr vëmendjen jo vetëm të shkrimtarëve dhe kritikëve letrarë nëpër botë por edhe të historianëve, të cilët e shikojnë veprën tij në shtrirjen kohore “e kaluar – e tashme – e ardhme”.  Një prej tyre është John Cox, profesor i historisë në Universitetin Jezuit Wheeling të Virxhinias Perëndimore, i cili po shkruan edhe një libër për evoluimin e veprës së Kadaresë, pikërisht në kontekstin historik.       
          
I ftuar nga qendra Woodrow Wilson në Uashington kohët e fundit, John Cox, tha se në librin që po shkuan, ai synon të përshkruajë kushtet historike në të cilat Ismail Kadare hyri në jetën kulturore të Shqipërisë si një figurë e shquar e letërsisë shqipe, dhe të shpjegojë evoluimin e veprës së tij në kohë dhe në hapësirë.  Cox gjithashtu trajton në librin e tij edhe rolin e shkrimtarit si intelektual në zhvillimet politike dhe sociale të Shqipërisë si dhe vendin e tij në historinë e inteligjencias ballkanike.

 “Ndikimi i tij në diskutimin politik në ballkan është tepër i fuqishëm.  Ai vazhdon të jetë një shkrimtar tepër aktiv që trajton tema nga më të ndryshmet, duke botuar mesatarisht një libër në vit, gjatë gjithë peridhës që kur është vendosur në Francë në fillim të viteve 90-të”.

Edhe vetë  Kadareja është tepër i vemendshëm për sa i përket raportit të mendimit itelektual të shkrimtarit me historinë.

 “…Vetvetiu letërsia e ka dimensionin historik në mënyrë të natyrshme, përmasën historike. Pak a shumë letërsia është e gjitha historike në kuptimin që fakti edhe sikur ditën e djeshme të tregosh është një farë historie, sepse dita ka kaluar ndërkaq, kështu që nuk duhet habitur nga kjo gjë.  Më përpara letërsia ka qenë e gjitha, letërsia e vjetër antike për shembull, ka qenë jo historike, por edhe më tepër, ka qenë mitologjike, më e thellë se historia, më e largët akoma. Domethënë njeriu ka nevojë gjithmonë, kur lexon, kur shkruan të marrë një distancë me kohën, të marrë një farë largësie me kohën.  Është krejt e natyrshme për çdo shkrimtar”.

 Një pjesë të mirë të veprave të tij, Kadareja e shkruajti gjatë terrorit të regjimit të Enver Hoxhës, kur shkrimtarët persekutoheshin ashpër nëse shpreheshin sado pak kundër atij regjimi, thotë John Cox.  Por Kadare e goditi totalitarizmin me një alegori të hollë dhe jo lehtë të kuptueshme, ashtu siç ishte edhe vetë qendrimi i Ismail Kadaresë ndaj regjimit komunist.  Profesor Cox-i e kategorizon veprën e Kadaresë në tri forma, në vepra që i përkasin realizmit socialist, në vepra që i përkasin misticizmit dhe në vepra metaforike apo alegorike.
 
Janë pikërisht veprat metaforike apo alegorike të Kadaresë, që i përkasin  zhanrit otomanesk, thotë John Cox, të cilat përbëjnë kritikën e tij të heshtur dhe të hollë kundër regjimit.  Por duke lëvizur me mjeshtëri në kohë dhe duke shfrytëzuar me po aq mjershtëri hapësirat intelektuale të pakuptueshme dhe rrejdhimisht të mbetura jashtë kontrollit të regjimit diktatorial komunisht,  duke u dhënë disa veprave të tij një sfumaturë të realizmit socialist, Ismail Kadareja mbijetoi dhe arriti ta ngrejë letërsinë shqiptare në një nivel të rangut botëror.  Që në fund të viteve 50-të thotë John Cox, u duk qartë se Ismail Kadareja do të ishte ndryshe nga shkrimtarët e tjerë shqiptarë.

 “Kadare është shkrimtari më i famshëm që ka nxjerrë Shqipëria.  Ai është tashmë gjerësisht i njohur. Ai është emëruar disa herë për çmimn Nobel.  Atij i njihet merita e zgjerimit të audincës së letërsisë shqipe dhe për sa i përket cilësisë së saj artistike ai e bëri atë një kontribut të ri të letërsisë botërore”.

Kategorizimi i Cox-it gjen jehonë edhe në vlerësimin e shkrimtarëve të tillë me njohje botërore si John Updike, i cili vite më parë e ka komentuar romanian “Kronikë në Gur” në revistën The New Yorker si një “prozë poetike të sofistikuar dhe të përsosur me një stil tejet elegant dhe tërheqës letrar”.

Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
27.03.2015
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet. Ju mund të gjeni gjithashtu të rejat e fundit nga mjekësia dhe shkenca, si edhe nga bota e artit.

LAJME

Assad: Jam i hapur për dialog me SHBA

Presidenti sirian po u përgjigjej komenteve të Sekretarit të Shtetit Kerry se SHBA duhet eventualisht të bisedojnë me udhëheqësin sirian që të ndihmojnë përfundimin e luftës civile
Më tepër

Anketë: Korrupsioni, shqetësimi më i madh për shqiptarët

Një pjesë e madhe e qytetarëve mendojnë se korrupsioni është rritur dhe një pjesë thotë se kjo dukuri po frenohet.
Më tepër

Deputetët e arrestuar merren në pyetje

Avokatët e zotit Doshi dhe Frroku këmbëngulin: Ndalimi është i jashtëligjshëm. Vendimi për masën e sigurisë i takon Gjykatës së Lartë
Më tepër

Dita e dytë e bombardimeve në Jemen

Sulmet në Jemen janë pjesë e një përpjekjeje rajonale nën udhëheqjen e Arabisë Saudite për të dëbuar rebelët houthi
Më tepër

Mogherini mbi ambicjet e Serbisë drejt BE

Shefja e politikës së jashtme të Bashkimit Evropian, Federica Mogherini, tha tnë Beograd se deri në fund të vitit mund të pritet hapja e kapitujve të parë në kuadër të negociatave për anëtarësim të Serbisë në BE
Më tepër

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • Tibetan artists in traditional costumes perform opera at the Tibetan Institute of Performing Arts in Dharmsala, India.
  • New York firefighters battle a blaze at a commercial and residential block on March 26, 2015, in New York's East Village. The entire building at 125 Second Avenue was engulfed in flames and the lower two floors appeared partially collapsed, television footage and press photographs showed. Twelve people were reported hurt.
  • A girl reacts as President Barack Obama greets her and others in the crowd after speaking about payday lending, at Lawson State Community College in Birmingham, Ala., March 26, 2015.
  • An image shot through the frame of a broken television shows Palestinian protesters during clashes with Israeli security forces after a demonstration against the expropriation of Palestinian land by Israel in the village of Kfar Qaddum, near near Nablus in the occupied West Bank.
  • (L-R) Silver medalists Madison Chock and Evan Bates of the US, gold medalists Gabriella Papadakis and Guillaume Cizeron of France and bronze medalists Kaitlyn Weaver and Andrew Poje of Canada pose during the awards ceremony of the ice dance of the 2015 ISU World Figure Skating Championships at Shanghai Oriental Sports Center in Shanghai.
  • A Nigerian woman prays at the main mosque in the capital Abuja.
  • Host of NBC's 'The Tonight Show', Jimmy Fallon (L) joins Madame Tussauds to debut five unique, brand new, never before seen wax figures of the television host at Madame Tussauds New York.
  • A leaflet created by the U. S. Department of Defense to be dropped over Syria is shown after being released to Reuters by the Pentagon in Washington, March 26, 2015. The U.S. has dropped tens of thousands of the graphic leaflets southwest of the Syrian city of Raqqa aimed at discouraging Islamic State recruitment.
  • A masked Tibetan artist waits to perform a traditional opera at the Tibetan Institute of Performing Arts in Dharmsala, India.
  • Mercedes mechanics fix British driver Lewis Hamilton's car at the team's garage after its engine failure during the first practice session for the Malaysian Formula One Grand Prix at Sepang International Circuit in Sepang, Malaysia.
  • Somali police take position after Islamist group al Shabaab attacked Maka Al-Mukarama hotel in Mogadishu.
  • Members of the public light candles around a portrait of the late Lee Kuan Yew as a tribute to him, in Singapore. Lee, 91, died Monday at Singapore General Hospital after more than a month of battling severe pneumonia.
  • A stele and flowers laid in memory of the victims are placed in the area where the Germanwings jetliner crashed in the French Alps, in Le Vernet, France.

Interaktive

Nuk keni telefon inteligjent?
Nuk ka problem!
Shkarkoni falas aplikacionin e VOA në telefonin tuaj.

 Shkarkoni aplikacionin mobil për tipin e telefonit tuaj.