E dielë, 05 korrik, 2015

Lajme

Jeta nën regjimin komunist në Shqipëri - Proza e Ismail Kadaresë

Veprat e Ismail Kadaresë, tashmë të njohura dhe të përkthyera në rreth 60 gjuhë, kanë filluar të hyjnë edhe në programet e studimeve universitare këtu në Shtetet e Bashkuara.  Kadareja, kjo penë e fuqishme, shumëdimensionale e letrave shqipe, ka tërhequr vëmendjen jo vetëm të shkrimtarëve dhe kritikëve letrarë nëpër botë por edhe të historianëve, të cilët e shikojnë veprën tij në shtrirjen kohore “e kaluar – e tashme – e ardhme”.  Një prej tyre është John Cox, profesor i historisë në Universitetin Jezuit Wheeling të Virxhinias Perëndimore, i cili po shkruan edhe një libër për evoluimin e veprës së Kadaresë, pikërisht në kontekstin historik.       
          
I ftuar nga qendra Woodrow Wilson në Uashington kohët e fundit, John Cox, tha se në librin që po shkuan, ai synon të përshkruajë kushtet historike në të cilat Ismail Kadare hyri në jetën kulturore të Shqipërisë si një figurë e shquar e letërsisë shqipe, dhe të shpjegojë evoluimin e veprës së tij në kohë dhe në hapësirë.  Cox gjithashtu trajton në librin e tij edhe rolin e shkrimtarit si intelektual në zhvillimet politike dhe sociale të Shqipërisë si dhe vendin e tij në historinë e inteligjencias ballkanike.

 “Ndikimi i tij në diskutimin politik në ballkan është tepër i fuqishëm.  Ai vazhdon të jetë një shkrimtar tepër aktiv që trajton tema nga më të ndryshmet, duke botuar mesatarisht një libër në vit, gjatë gjithë peridhës që kur është vendosur në Francë në fillim të viteve 90-të”.

Edhe vetë  Kadareja është tepër i vemendshëm për sa i përket raportit të mendimit itelektual të shkrimtarit me historinë.

 “…Vetvetiu letërsia e ka dimensionin historik në mënyrë të natyrshme, përmasën historike. Pak a shumë letërsia është e gjitha historike në kuptimin që fakti edhe sikur ditën e djeshme të tregosh është një farë historie, sepse dita ka kaluar ndërkaq, kështu që nuk duhet habitur nga kjo gjë.  Më përpara letërsia ka qenë e gjitha, letërsia e vjetër antike për shembull, ka qenë jo historike, por edhe më tepër, ka qenë mitologjike, më e thellë se historia, më e largët akoma. Domethënë njeriu ka nevojë gjithmonë, kur lexon, kur shkruan të marrë një distancë me kohën, të marrë një farë largësie me kohën.  Është krejt e natyrshme për çdo shkrimtar”.

 Një pjesë të mirë të veprave të tij, Kadareja e shkruajti gjatë terrorit të regjimit të Enver Hoxhës, kur shkrimtarët persekutoheshin ashpër nëse shpreheshin sado pak kundër atij regjimi, thotë John Cox.  Por Kadare e goditi totalitarizmin me një alegori të hollë dhe jo lehtë të kuptueshme, ashtu siç ishte edhe vetë qendrimi i Ismail Kadaresë ndaj regjimit komunist.  Profesor Cox-i e kategorizon veprën e Kadaresë në tri forma, në vepra që i përkasin realizmit socialist, në vepra që i përkasin misticizmit dhe në vepra metaforike apo alegorike.
 
Janë pikërisht veprat metaforike apo alegorike të Kadaresë, që i përkasin  zhanrit otomanesk, thotë John Cox, të cilat përbëjnë kritikën e tij të heshtur dhe të hollë kundër regjimit.  Por duke lëvizur me mjeshtëri në kohë dhe duke shfrytëzuar me po aq mjershtëri hapësirat intelektuale të pakuptueshme dhe rrejdhimisht të mbetura jashtë kontrollit të regjimit diktatorial komunisht,  duke u dhënë disa veprave të tij një sfumaturë të realizmit socialist, Ismail Kadareja mbijetoi dhe arriti ta ngrejë letërsinë shqiptare në një nivel të rangut botëror.  Që në fund të viteve 50-të thotë John Cox, u duk qartë se Ismail Kadareja do të ishte ndryshe nga shkrimtarët e tjerë shqiptarë.

 “Kadare është shkrimtari më i famshëm që ka nxjerrë Shqipëria.  Ai është tashmë gjerësisht i njohur. Ai është emëruar disa herë për çmimn Nobel.  Atij i njihet merita e zgjerimit të audincës së letërsisë shqipe dhe për sa i përket cilësisë së saj artistike ai e bëri atë një kontribut të ri të letërsisë botërore”.

Kategorizimi i Cox-it gjen jehonë edhe në vlerësimin e shkrimtarëve të tillë me njohje botërore si John Updike, i cili vite më parë e ka komentuar romanian “Kronikë në Gur” në revistën The New Yorker si një “prozë poetike të sofistikuar dhe të përsosur me një stil tejet elegant dhe tërheqës letrar”.

Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
04.07.2015
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet. Ju mund të gjeni gjithashtu të rejat e fundit nga mjekësia dhe shkenca, si edhe nga bota e artit.

LAJME

Bisedime Kerry-Zarif në Vjenë

Komentet e drejtuesit të agjencisë së OKB-së për energjinë bërthamore kanë nxitur optimizëm për mundësinë e një marrëveshjeje mes Iranit dhe gjashtë fuqive botërore
Më tepër

Anija e lirisë

Një replikë e anijes së shekullit të 18-të udhëton drejt porteve amerikane
Më tepër

Liberalizimi i vizave për Kosovën

Ministri i Integrimeve Evropiane Bekim Çollaku thotë se institucionet e vendit i kanë përmbushur të gjitha kriteret ndërsa pret përgjigje pozitive nga Komisioni Evropian
Më tepër

Fluturim historik i avionit me energji diellore

Avioni përfundoi një fluturim historik përmes Oqeanit Paqësor, nga Japonia për në Shtetet e Bashkuara, ku pritet të bëjë tani një numër ndalesash
Më tepër

Varufakis fajëson kreditorët për krizën greke

Ministri grek i financave Yanis Varoufakis ka akuzuar kreditorët e Greqisë për terrorizëm
Më tepër

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • A street seller teaches a boy how to make soap bubbles, on Piazza del Popolo, a touristic square in central Rome, Italy, at sunset on July 2, 2015.
  • Yozhik, a male Himalayan bear, sits while an employee cools him with a stream of water at the Royev Ruchey zoo on the suburbs of the Siberian city of Krasnoyarsk, Russia.
  • Indian Muslims offer prayers after breaking their fast during the holy month of Ramadan at Jamai Masjid in Hyderabad.
  • A crying elderly man is assisted by an employee and a policeman outside a national bank branch as pensioners queue to get their pensions, with a limit of 120 euros, in Thessaloniki, Greece.
  • People are reflected on a building as they take part in a pro-EU demonstration in Iraklio on the island of Crete, Greece, July 2, 2015.
  • Patrons make their way in the rain to the 18th hole during the second round of the Greenbrier Classic at the Old White TPC in White Sulphur Springs, West Virginia.
  • A girl plays under the waterfall at the fun bath in Endenich, a suburb of Bonn, western Germany.
  • Britain's Camilla, Duchess of Cornwall, speaks with Imogen Davis, owner of Rufus the hawk, during her visit to the Wimbledon Tennis Championships in London, July 2, 2015.
  • An image made available by propaganda Islamist media outlet Welayat Halab on July 2, 2015 allegedly shows an Islamic State (IS) group fighter destroying ancient artifacts smuggled from the Syrian city of Palmyra, a 2,000-year-old metropolis and an Unesco world heritage site.
  • Team Sky with Britain's Christopher Froome trains on their time-trial bicycles near Utrecht, Netherlands, one day ahead of the start of the three-week-long Tour de France.

Interaktive

Nuk keni telefon inteligjent?
Nuk ka problem!
Shkarkoni falas aplikacionin e VOA në telefonin tuaj.

 Shkarkoni aplikacionin mobil për tipin e telefonit tuaj.