E enjte, 07 maj, 2015

Lajme

Jeta nën regjimin komunist në Shqipëri - Proza e Ismail Kadaresë

Veprat e Ismail Kadaresë, tashmë të njohura dhe të përkthyera në rreth 60 gjuhë, kanë filluar të hyjnë edhe në programet e studimeve universitare këtu në Shtetet e Bashkuara.  Kadareja, kjo penë e fuqishme, shumëdimensionale e letrave shqipe, ka tërhequr vëmendjen jo vetëm të shkrimtarëve dhe kritikëve letrarë nëpër botë por edhe të historianëve, të cilët e shikojnë veprën tij në shtrirjen kohore “e kaluar – e tashme – e ardhme”.  Një prej tyre është John Cox, profesor i historisë në Universitetin Jezuit Wheeling të Virxhinias Perëndimore, i cili po shkruan edhe një libër për evoluimin e veprës së Kadaresë, pikërisht në kontekstin historik.       
          
I ftuar nga qendra Woodrow Wilson në Uashington kohët e fundit, John Cox, tha se në librin që po shkuan, ai synon të përshkruajë kushtet historike në të cilat Ismail Kadare hyri në jetën kulturore të Shqipërisë si një figurë e shquar e letërsisë shqipe, dhe të shpjegojë evoluimin e veprës së tij në kohë dhe në hapësirë.  Cox gjithashtu trajton në librin e tij edhe rolin e shkrimtarit si intelektual në zhvillimet politike dhe sociale të Shqipërisë si dhe vendin e tij në historinë e inteligjencias ballkanike.

 “Ndikimi i tij në diskutimin politik në ballkan është tepër i fuqishëm.  Ai vazhdon të jetë një shkrimtar tepër aktiv që trajton tema nga më të ndryshmet, duke botuar mesatarisht një libër në vit, gjatë gjithë peridhës që kur është vendosur në Francë në fillim të viteve 90-të”.

Edhe vetë  Kadareja është tepër i vemendshëm për sa i përket raportit të mendimit itelektual të shkrimtarit me historinë.

 “…Vetvetiu letërsia e ka dimensionin historik në mënyrë të natyrshme, përmasën historike. Pak a shumë letërsia është e gjitha historike në kuptimin që fakti edhe sikur ditën e djeshme të tregosh është një farë historie, sepse dita ka kaluar ndërkaq, kështu që nuk duhet habitur nga kjo gjë.  Më përpara letërsia ka qenë e gjitha, letërsia e vjetër antike për shembull, ka qenë jo historike, por edhe më tepër, ka qenë mitologjike, më e thellë se historia, më e largët akoma. Domethënë njeriu ka nevojë gjithmonë, kur lexon, kur shkruan të marrë një distancë me kohën, të marrë një farë largësie me kohën.  Është krejt e natyrshme për çdo shkrimtar”.

 Një pjesë të mirë të veprave të tij, Kadareja e shkruajti gjatë terrorit të regjimit të Enver Hoxhës, kur shkrimtarët persekutoheshin ashpër nëse shpreheshin sado pak kundër atij regjimi, thotë John Cox.  Por Kadare e goditi totalitarizmin me një alegori të hollë dhe jo lehtë të kuptueshme, ashtu siç ishte edhe vetë qendrimi i Ismail Kadaresë ndaj regjimit komunist.  Profesor Cox-i e kategorizon veprën e Kadaresë në tri forma, në vepra që i përkasin realizmit socialist, në vepra që i përkasin misticizmit dhe në vepra metaforike apo alegorike.
 
Janë pikërisht veprat metaforike apo alegorike të Kadaresë, që i përkasin  zhanrit otomanesk, thotë John Cox, të cilat përbëjnë kritikën e tij të heshtur dhe të hollë kundër regjimit.  Por duke lëvizur me mjeshtëri në kohë dhe duke shfrytëzuar me po aq mjershtëri hapësirat intelektuale të pakuptueshme dhe rrejdhimisht të mbetura jashtë kontrollit të regjimit diktatorial komunisht,  duke u dhënë disa veprave të tij një sfumaturë të realizmit socialist, Ismail Kadareja mbijetoi dhe arriti ta ngrejë letërsinë shqiptare në një nivel të rangut botëror.  Që në fund të viteve 50-të thotë John Cox, u duk qartë se Ismail Kadareja do të ishte ndryshe nga shkrimtarët e tjerë shqiptarë.

 “Kadare është shkrimtari më i famshëm që ka nxjerrë Shqipëria.  Ai është tashmë gjerësisht i njohur. Ai është emëruar disa herë për çmimn Nobel.  Atij i njihet merita e zgjerimit të audincës së letërsisë shqipe dhe për sa i përket cilësisë së saj artistike ai e bëri atë një kontribut të ri të letërsisë botërore”.

Kategorizimi i Cox-it gjen jehonë edhe në vlerësimin e shkrimtarëve të tillë me njohje botërore si John Updike, i cili vite më parë e ka komentuar romanian “Kronikë në Gur” në revistën The New Yorker si një “prozë poetike të sofistikuar dhe të përsosur me një stil tejet elegant dhe tërheqës letrar”.

Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
06.05.2015
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet.

LAJME

Protestë paqësore para parlamentit maqedonas

Protestuesit kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit Nikolla Gruevski dhe të kabinetit të tij qeveritar
Më tepër

Parashikimet për zgjedhjet në Britani

Analistët po i quajnë këto zgjedhje më të paparashikueshmet dhe më të rëndësishmet e brezit
Më tepër

Greqia i paguan FMN-së interesat e borxhit

Greqia i pagoi sot FMN-së interesat e borxhit që kapën shifrën e 222 milionë dollarëve
Më tepër

Kosovë: Hapat drejt liberalizimit të vizave

Qeveria e Kosovës është zotuar që deri në fillim të muajit qershor, të përmbushë kriteret e Komisionit Evropian për liberalizimin e vizave dhe t’i raportojë përparimin këtij komisioni
Më tepër

BSH rishikon në ulje rritjen ekonomike

Pritshmeritë e Bankës së Shqipërisë për 2015 më të ulta se parashikimi fillestar për një rritje prej 3 përqind. Ngadalësim i aktivitetit ekonomik dhe në tremujorin e parë të vitit
Më tepër

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • Sheikh Mohammed bin Rashid al-Maktoum, Prime Minister of the United Arab Emirates (UAE) and ruler of Dubai (C) takes part in a ceremony to unveil UAE's Mars Mission in Dubai.
  • Boys sit in a tree under a partly cloudy sky in an open field in Karachi, Pakistan.
  • People walk through the garden of Changgyeonggung Palace in Seoul.
  • A boy jumps into the Ganges river to cool himself off on a hot summer day in Kolkata, India. Temperature in Kolkata is expected to reach 37 degrees Celsius (98.6 degrees Fahrenheit).
  • A couple uses a smartphone as they wait for the start of a shadow play performance at Changgyeonggung Palace in Seoul.
  • A man drives the "Iris viseo", an electric surveillance vehicle with a telescopic cockpit designed and manufactured in France at the car park of a shopping center in Noyelles-Godault.
  • A Buddhist monk catches an aerial view of Kathmandu from the damaged Swayambhunath Stupa premises in Kathmandu, Nepal.
  • A woman sits underneath a sculpture at a financial district in Beijing, China, May 5, 2015.
  • A view of the Great Falls of the Potomac River on the Virginia side of the river, about 25 km upstream from Washington, D.C. (photo by Diaa Bekheet)
  • The unmanned SpaceX Crew Dragon lifts off from launch pad 40 during a Pad Abort Test at the Cape Canaveral Air Force Station in Cape Canaveral, Florida.
  • Fabio Fognini from Italy serves during his Madrid Open tennis tournament match against Grigor Dimitrov from Bulgaria in Madrid, Spain.
  • Kaydann Marshall runs through a park fountain in Cincinnati, Ohio, May 5, 2015.Temperatures rose past 80 degrees Fahrenheit for the second consecutive day as warmer weather settled into the region.
  • View of the Villarrica volcano, one of Chile's most active, picture taken from Pucon, some 800 km south of Santiago.

Interaktive

Nuk keni telefon inteligjent?
Nuk ka problem!
Shkarkoni falas aplikacionin e VOA në telefonin tuaj.

 Shkarkoni aplikacionin mobil për tipin e telefonit tuaj.