E premte, 12 shkurt, 2016

    Lajme

    Jeta nën regjimin komunist në Shqipëri - Proza e Ismail Kadaresë

    Veprat e Ismail Kadaresë, tashmë të njohura dhe të përkthyera në rreth 60 gjuhë, kanë filluar të hyjnë edhe në programet e studimeve universitare këtu në Shtetet e Bashkuara.  Kadareja, kjo penë e fuqishme, shumëdimensionale e letrave shqipe, ka tërhequr vëmendjen jo vetëm të shkrimtarëve dhe kritikëve letrarë nëpër botë por edhe të historianëve, të cilët e shikojnë veprën tij në shtrirjen kohore “e kaluar – e tashme – e ardhme”.  Një prej tyre është John Cox, profesor i historisë në Universitetin Jezuit Wheeling të Virxhinias Perëndimore, i cili po shkruan edhe një libër për evoluimin e veprës së Kadaresë, pikërisht në kontekstin historik.       
              
    I ftuar nga qendra Woodrow Wilson në Uashington kohët e fundit, John Cox, tha se në librin që po shkuan, ai synon të përshkruajë kushtet historike në të cilat Ismail Kadare hyri në jetën kulturore të Shqipërisë si një figurë e shquar e letërsisë shqipe, dhe të shpjegojë evoluimin e veprës së tij në kohë dhe në hapësirë.  Cox gjithashtu trajton në librin e tij edhe rolin e shkrimtarit si intelektual në zhvillimet politike dhe sociale të Shqipërisë si dhe vendin e tij në historinë e inteligjencias ballkanike.

     “Ndikimi i tij në diskutimin politik në ballkan është tepër i fuqishëm.  Ai vazhdon të jetë një shkrimtar tepër aktiv që trajton tema nga më të ndryshmet, duke botuar mesatarisht një libër në vit, gjatë gjithë peridhës që kur është vendosur në Francë në fillim të viteve 90-të”.

    Edhe vetë  Kadareja është tepër i vemendshëm për sa i përket raportit të mendimit itelektual të shkrimtarit me historinë.

     “…Vetvetiu letërsia e ka dimensionin historik në mënyrë të natyrshme, përmasën historike. Pak a shumë letërsia është e gjitha historike në kuptimin që fakti edhe sikur ditën e djeshme të tregosh është një farë historie, sepse dita ka kaluar ndërkaq, kështu që nuk duhet habitur nga kjo gjë.  Më përpara letërsia ka qenë e gjitha, letërsia e vjetër antike për shembull, ka qenë jo historike, por edhe më tepër, ka qenë mitologjike, më e thellë se historia, më e largët akoma. Domethënë njeriu ka nevojë gjithmonë, kur lexon, kur shkruan të marrë një distancë me kohën, të marrë një farë largësie me kohën.  Është krejt e natyrshme për çdo shkrimtar”.

     Një pjesë të mirë të veprave të tij, Kadareja e shkruajti gjatë terrorit të regjimit të Enver Hoxhës, kur shkrimtarët persekutoheshin ashpër nëse shpreheshin sado pak kundër atij regjimi, thotë John Cox.  Por Kadare e goditi totalitarizmin me një alegori të hollë dhe jo lehtë të kuptueshme, ashtu siç ishte edhe vetë qendrimi i Ismail Kadaresë ndaj regjimit komunist.  Profesor Cox-i e kategorizon veprën e Kadaresë në tri forma, në vepra që i përkasin realizmit socialist, në vepra që i përkasin misticizmit dhe në vepra metaforike apo alegorike.
     
    Janë pikërisht veprat metaforike apo alegorike të Kadaresë, që i përkasin  zhanrit otomanesk, thotë John Cox, të cilat përbëjnë kritikën e tij të heshtur dhe të hollë kundër regjimit.  Por duke lëvizur me mjeshtëri në kohë dhe duke shfrytëzuar me po aq mjershtëri hapësirat intelektuale të pakuptueshme dhe rrejdhimisht të mbetura jashtë kontrollit të regjimit diktatorial komunisht,  duke u dhënë disa veprave të tij një sfumaturë të realizmit socialist, Ismail Kadareja mbijetoi dhe arriti ta ngrejë letërsinë shqiptare në një nivel të rangut botëror.  Që në fund të viteve 50-të thotë John Cox, u duk qartë se Ismail Kadareja do të ishte ndryshe nga shkrimtarët e tjerë shqiptarë.

     “Kadare është shkrimtari më i famshëm që ka nxjerrë Shqipëria.  Ai është tashmë gjerësisht i njohur. Ai është emëruar disa herë për çmimn Nobel.  Atij i njihet merita e zgjerimit të audincës së letërsisë shqipe dhe për sa i përket cilësisë së saj artistike ai e bëri atë një kontribut të ri të letërsisë botërore”.

    Kategorizimi i Cox-it gjen jehonë edhe në vlerësimin e shkrimtarëve të tillë me njohje botërore si John Updike, i cili vite më parë e ka komentuar romanian “Kronikë në Gur” në revistën The New Yorker si një “prozë poetike të sofistikuar dhe të përsosur me një stil tejet elegant dhe tërheqës letrar”.

    Ky forum është mbyllur
    Komente
         
    Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

    Ditari

    Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
    Ditarii
    X
    11.02.2016

    LAJME

    SHBA, kurset e trajnimit dhe tregu i punës

    Një qendër trajnimi në Merilend, u mëson studentëve profesione që i ndihmojnë të gjejnë vende pune
    Më tepër

    Clinton dhe Sanders përballen në Wisconsin

    Ashpërsohet gjuha e kandidatëve në kampin demokrat
    Më tepër

    Plan i ri për Sirinë

    Fuqitë botërore kanë rënë dakord mbi një plan për ndërprerjen e armiqësive në Siri, pa arritur një marrëveshje për armëpushim
    Më tepër

    Rusia e zemëruar me NATO-n

    Rusia zemërohet prej zgjerimit të NATO-s në Evropën Lindore
    Më tepër

    Një aeroport i Berlinit strehim për refugjatët

    Aeroporti që dikur shërbeu si frymëmarrja për Berlinin e Luftës së Ftohtë, tashmë po shërben si strehim emergjence për refugjatët
    Më tepër

    FOTO E DITËS

    Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
    • Workers hold a giant figure showing the King of Carnival during preparations for the carnival parade in Nice, France.
    • A man walks under snow-covered trees during snowfall in Tangmarg town in Kashmir region, India.
    • Cargo on an overloaded vehicle slumps off to the side after arriving from the Kaesong industrial zone, outside a military checkpoint in Paju, South Korea. North Korea ordered the immediate expulsion of all South Koreans from the jointly-run industrial zone and the seizure of their factory assets in response to Seoul's decision to shut down the complex.
    • A Palestinian demonstrator throws back a tear gas canister that was fired by Israeli troops during a demonstration, calling for the release of Palestinian journalist Mohammed al-Qeq, outside the Ofer military prison near the West Bank city of Ramallah.
    • Protesters hold up posters to protest against Turkish President Tayyip Erdogan during the red carpet arrivals at the opening gala of the 66th Berlinale International Film Festival, in Berlin, Germany.
    • Members of a German Ghostbusters fanclub dressed as the film's characters, drink coffee at a street food market at the 66th Berlinale International Film Festival in Berlin, Germany.
    • Penguins at the London Zoo are given their breakfast in special heart-shaped ice blocks as a fun way of celebrating Valentines’ Day, and to highlight the start of penguin breeding season.
    • Emplyees organize bouquets of flowers for export before Valentine's Day at a farm in Facatativa near Bogota, Colombia.
    • A crowd looks at the wreckage of a train crash in Beni Suef, south of Cairo, Egypt.
    • Black kites fly as a murmuration of starlings perform their traditional flying dance near the southern Israeli city of Rahat, Feb. 10, 2016.
    • Traditional buildings are seen lit up at night in Liaocheng, Shandong province, China, Feb. 10, 2016.
    • A rider jumps during a pre-race for the inauguration of the first official Motocross track the MX Wingate cross country race track near Netanya, Israel.

    Interaktive

    Nuk keni telefon inteligjent?
    Nuk ka problem!
    Shkarkoni falas aplikacionin e VOA në telefonin tuaj.

     Shkarkoni aplikacionin mobil për tipin e telefonit tuaj.