E dielë, 02 gusht, 2015

Lajme

Jeta nën regjimin komunist në Shqipëri - Proza e Ismail Kadaresë

Veprat e Ismail Kadaresë, tashmë të njohura dhe të përkthyera në rreth 60 gjuhë, kanë filluar të hyjnë edhe në programet e studimeve universitare këtu në Shtetet e Bashkuara.  Kadareja, kjo penë e fuqishme, shumëdimensionale e letrave shqipe, ka tërhequr vëmendjen jo vetëm të shkrimtarëve dhe kritikëve letrarë nëpër botë por edhe të historianëve, të cilët e shikojnë veprën tij në shtrirjen kohore “e kaluar – e tashme – e ardhme”.  Një prej tyre është John Cox, profesor i historisë në Universitetin Jezuit Wheeling të Virxhinias Perëndimore, i cili po shkruan edhe një libër për evoluimin e veprës së Kadaresë, pikërisht në kontekstin historik.       
          
I ftuar nga qendra Woodrow Wilson në Uashington kohët e fundit, John Cox, tha se në librin që po shkuan, ai synon të përshkruajë kushtet historike në të cilat Ismail Kadare hyri në jetën kulturore të Shqipërisë si një figurë e shquar e letërsisë shqipe, dhe të shpjegojë evoluimin e veprës së tij në kohë dhe në hapësirë.  Cox gjithashtu trajton në librin e tij edhe rolin e shkrimtarit si intelektual në zhvillimet politike dhe sociale të Shqipërisë si dhe vendin e tij në historinë e inteligjencias ballkanike.

 “Ndikimi i tij në diskutimin politik në ballkan është tepër i fuqishëm.  Ai vazhdon të jetë një shkrimtar tepër aktiv që trajton tema nga më të ndryshmet, duke botuar mesatarisht një libër në vit, gjatë gjithë peridhës që kur është vendosur në Francë në fillim të viteve 90-të”.

Edhe vetë  Kadareja është tepër i vemendshëm për sa i përket raportit të mendimit itelektual të shkrimtarit me historinë.

 “…Vetvetiu letërsia e ka dimensionin historik në mënyrë të natyrshme, përmasën historike. Pak a shumë letërsia është e gjitha historike në kuptimin që fakti edhe sikur ditën e djeshme të tregosh është një farë historie, sepse dita ka kaluar ndërkaq, kështu që nuk duhet habitur nga kjo gjë.  Më përpara letërsia ka qenë e gjitha, letërsia e vjetër antike për shembull, ka qenë jo historike, por edhe më tepër, ka qenë mitologjike, më e thellë se historia, më e largët akoma. Domethënë njeriu ka nevojë gjithmonë, kur lexon, kur shkruan të marrë një distancë me kohën, të marrë një farë largësie me kohën.  Është krejt e natyrshme për çdo shkrimtar”.

 Një pjesë të mirë të veprave të tij, Kadareja e shkruajti gjatë terrorit të regjimit të Enver Hoxhës, kur shkrimtarët persekutoheshin ashpër nëse shpreheshin sado pak kundër atij regjimi, thotë John Cox.  Por Kadare e goditi totalitarizmin me një alegori të hollë dhe jo lehtë të kuptueshme, ashtu siç ishte edhe vetë qendrimi i Ismail Kadaresë ndaj regjimit komunist.  Profesor Cox-i e kategorizon veprën e Kadaresë në tri forma, në vepra që i përkasin realizmit socialist, në vepra që i përkasin misticizmit dhe në vepra metaforike apo alegorike.
 
Janë pikërisht veprat metaforike apo alegorike të Kadaresë, që i përkasin  zhanrit otomanesk, thotë John Cox, të cilat përbëjnë kritikën e tij të heshtur dhe të hollë kundër regjimit.  Por duke lëvizur me mjeshtëri në kohë dhe duke shfrytëzuar me po aq mjershtëri hapësirat intelektuale të pakuptueshme dhe rrejdhimisht të mbetura jashtë kontrollit të regjimit diktatorial komunisht,  duke u dhënë disa veprave të tij një sfumaturë të realizmit socialist, Ismail Kadareja mbijetoi dhe arriti ta ngrejë letërsinë shqiptare në një nivel të rangut botëror.  Që në fund të viteve 50-të thotë John Cox, u duk qartë se Ismail Kadareja do të ishte ndryshe nga shkrimtarët e tjerë shqiptarë.

 “Kadare është shkrimtari më i famshëm që ka nxjerrë Shqipëria.  Ai është tashmë gjerësisht i njohur. Ai është emëruar disa herë për çmimn Nobel.  Atij i njihet merita e zgjerimit të audincës së letërsisë shqipe dhe për sa i përket cilësisë së saj artistike ai e bëri atë një kontribut të ri të letërsisë botërore”.

Kategorizimi i Cox-it gjen jehonë edhe në vlerësimin e shkrimtarëve të tillë me njohje botërore si John Updike, i cili vite më parë e ka komentuar romanian “Kronikë në Gur” në revistën The New Yorker si një “prozë poetike të sofistikuar dhe të përsosur me një stil tejet elegant dhe tërheqës letrar”.

Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
01.08.2015
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet.

LAJME

Gropa të rrezikshme në Detin e Vdekur

Ndryshimet ekologjike kanë efekte të dëmshme për turizmin, ekonominë dhe mjetet e jetesës së banorëve në disa shtete
Më tepër

Berlin: Kriza greke në një menu restoranti

George Chrissidis ofron në restorantin e tij Z një meny që quhet “Drama Greko-Evropiane”, me pjata si “Varufakis”, “Tsipras i Dashur” dhe “Angie e ëmbël”
Më tepër

Germimet arkeologjike në Luginën e Drinos

Vlerat historike të qytetit antik të Antigonesë dhe Teatrit të Sofratikës
Më tepër

Filmi i pestë “Mission Impossible”

Filmi "Mission Impossible: Rogue Nation" ka një temë inteligjente që të mban nën tension
Më tepër

Makinat e printuara

Një makinë e prodhuar me printer tre dimensional mund të dalë në qarkullim vitin e ardhshëm
Më tepër

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • A full moon, known as the Blue Moon, is seen next to the Statue of Liberty in New York. The Blue Moon effect refers to the second full moon in a calendar month.
  • Local residents perform ahead of the International Olympic Committee's announcement of the winning city for the 2022 Winter Olympics bid, at a square in Chongli county of Zhangjiakou, jointly bidding to host the Games with China's capital, Beijing.  Beijing becomes the first city to be awarded both summer and winter Games.
  • Angelina Jolie, right, pays respect to Buddhist novice monks upon arrival at a monastery to meet with religious leaders from the Myanmar Interfaith Group in Yangon. The Hollywood actress arrived in Myanmar, for her first visit to the country Thursday to learn more about the situation in the country and encourage efforts to build a peaceful and inclusive future for all its people.
  • A Palestinian man inspects a house that was badly damaged in a suspected attack by Jewish extremists on two houses at Duma village near the West Bank city of Nablus. The fire in the Palestinian home killed an 18-month-old baby and seriously injured several other family members, an act that Israel's prime minister described as terrorism.
  • Tania Cagnotto of Italy is seen underwater during the Women's 3m springboard semi-final at the Aquatics World Championships in Kazan, Russia.
  • Lava flows out of the Piton de la Fournaise volcano as it erupts on the French island of La Reunion in the Indian Ocean. The Piton de la Fournaise started to erupt at 10 am local time in the Faujas crater northeast of Dolomieu.
  • A Nepalese man stands on a foot bridge destroyed by flood waters in Thulakhet, near Pokhara in Nepal. Landslides caused by heavy rains buried several mountain villages in Nepal on Thursday.
  • The sun rises over an area smothered with smoke from the Rocky Fire in Lower Lake, California. Over 900 firefighters are battling the fire has burnt over 15,000 acres since it started on Wednesday. The fire is currently five percent contained and has destroyed three homes.
  • A poll worker waits for voters at a polling station in Antananarivo during municipal elections in Madagascar. Some 1,695 communes will go to the polls to elect their mayors and councilors, a test for President Hery Rajaonarimampianina who may see his opponents take the mayor's office in the capital city.
  • Models display creations by Indian designer Anju Modi at the Amazon India Couture Week 2015 in New Delhi, India.
  • A woman stands at the Great Britain pavilion at the 2015 Expo in Rho, near Milan, Italy.
  • Sheepdog Glenn chases a Suffolk cross sheep at the 2015 Welsh National Sheep Dog Trials at Llanvetherine in Wales.
  • Hot air balloons fly over the Chambley Airbase, northeastern France, during the international hot air balloons event, "Lorraine Mondial Air Ballons, in Hageville.
  • A girl plays inside dinosaur jaws during the opening of the Dinosaur Park in Minsk, Belarus.

Interaktive

Nuk keni telefon inteligjent?
Nuk ka problem!
Shkarkoni falas aplikacionin e VOA në telefonin tuaj.

 Shkarkoni aplikacionin mobil për tipin e telefonit tuaj.