E premte, 25 korrik, 2014

Lajme

Jeta nën regjimin komunist në Shqipëri - Proza e Ismail Kadaresë

Veprat e Ismail Kadaresë, tashmë të njohura dhe të përkthyera në rreth 60 gjuhë, kanë filluar të hyjnë edhe në programet e studimeve universitare këtu në Shtetet e Bashkuara.  Kadareja, kjo penë e fuqishme, shumëdimensionale e letrave shqipe, ka tërhequr vëmendjen jo vetëm të shkrimtarëve dhe kritikëve letrarë nëpër botë por edhe të historianëve, të cilët e shikojnë veprën tij në shtrirjen kohore “e kaluar – e tashme – e ardhme”.  Një prej tyre është John Cox, profesor i historisë në Universitetin Jezuit Wheeling të Virxhinias Perëndimore, i cili po shkruan edhe një libër për evoluimin e veprës së Kadaresë, pikërisht në kontekstin historik.       
          
I ftuar nga qendra Woodrow Wilson në Uashington kohët e fundit, John Cox, tha se në librin që po shkuan, ai synon të përshkruajë kushtet historike në të cilat Ismail Kadare hyri në jetën kulturore të Shqipërisë si një figurë e shquar e letërsisë shqipe, dhe të shpjegojë evoluimin e veprës së tij në kohë dhe në hapësirë.  Cox gjithashtu trajton në librin e tij edhe rolin e shkrimtarit si intelektual në zhvillimet politike dhe sociale të Shqipërisë si dhe vendin e tij në historinë e inteligjencias ballkanike.

 “Ndikimi i tij në diskutimin politik në ballkan është tepër i fuqishëm.  Ai vazhdon të jetë një shkrimtar tepër aktiv që trajton tema nga më të ndryshmet, duke botuar mesatarisht një libër në vit, gjatë gjithë peridhës që kur është vendosur në Francë në fillim të viteve 90-të”.

Edhe vetë  Kadareja është tepër i vemendshëm për sa i përket raportit të mendimit itelektual të shkrimtarit me historinë.

 “…Vetvetiu letërsia e ka dimensionin historik në mënyrë të natyrshme, përmasën historike. Pak a shumë letërsia është e gjitha historike në kuptimin që fakti edhe sikur ditën e djeshme të tregosh është një farë historie, sepse dita ka kaluar ndërkaq, kështu që nuk duhet habitur nga kjo gjë.  Më përpara letërsia ka qenë e gjitha, letërsia e vjetër antike për shembull, ka qenë jo historike, por edhe më tepër, ka qenë mitologjike, më e thellë se historia, më e largët akoma. Domethënë njeriu ka nevojë gjithmonë, kur lexon, kur shkruan të marrë një distancë me kohën, të marrë një farë largësie me kohën.  Është krejt e natyrshme për çdo shkrimtar”.

 Një pjesë të mirë të veprave të tij, Kadareja e shkruajti gjatë terrorit të regjimit të Enver Hoxhës, kur shkrimtarët persekutoheshin ashpër nëse shpreheshin sado pak kundër atij regjimi, thotë John Cox.  Por Kadare e goditi totalitarizmin me një alegori të hollë dhe jo lehtë të kuptueshme, ashtu siç ishte edhe vetë qendrimi i Ismail Kadaresë ndaj regjimit komunist.  Profesor Cox-i e kategorizon veprën e Kadaresë në tri forma, në vepra që i përkasin realizmit socialist, në vepra që i përkasin misticizmit dhe në vepra metaforike apo alegorike.
 
Janë pikërisht veprat metaforike apo alegorike të Kadaresë, që i përkasin  zhanrit otomanesk, thotë John Cox, të cilat përbëjnë kritikën e tij të heshtur dhe të hollë kundër regjimit.  Por duke lëvizur me mjeshtëri në kohë dhe duke shfrytëzuar me po aq mjershtëri hapësirat intelektuale të pakuptueshme dhe rrejdhimisht të mbetura jashtë kontrollit të regjimit diktatorial komunisht,  duke u dhënë disa veprave të tij një sfumaturë të realizmit socialist, Ismail Kadareja mbijetoi dhe arriti ta ngrejë letërsinë shqiptare në një nivel të rangut botëror.  Që në fund të viteve 50-të thotë John Cox, u duk qartë se Ismail Kadareja do të ishte ndryshe nga shkrimtarët e tjerë shqiptarë.

 “Kadare është shkrimtari më i famshëm që ka nxjerrë Shqipëria.  Ai është tashmë gjerësisht i njohur. Ai është emëruar disa herë për çmimn Nobel.  Atij i njihet merita e zgjerimit të audincës së letërsisë shqipe dhe për sa i përket cilësisë së saj artistike ai e bëri atë një kontribut të ri të letërsisë botërore”.

Kategorizimi i Cox-it gjen jehonë edhe në vlerësimin e shkrimtarëve të tillë me njohje botërore si John Updike, i cili vite më parë e ka komentuar romanian “Kronikë në Gur” në revistën The New Yorker si një “prozë poetike të sofistikuar dhe të përsosur me një stil tejet elegant dhe tërheqës letrar”.

Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
24.07.2014
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet. Ju mund të gjeni gjithashtu të rejat e fundit nga mjekësia dhe shkenca, si edhe nga bota e artit. Ditarin ju mund ta ndiqni njëkohësisht edhe në valët e radios.

SHKARKONI PROGRAMIN FALAS TË ZËRIT TË AMERIKËS (VOA) PËR CELULARIN OSE TABLETIN TUAJ

 
Download mobile app for your Android device.
Download mobile app for your iPhone or iPad.

LAJME

Shimon Peres largohet nga posti i Presidentit

Vendin e zotit Peres e ze parlamentari i krahut të djathtë Reuven Rivlin, një kundërshtar i zgjidhjes me dy shtete të konfliktit me palestinezët.
Më tepër

Një difekt kompjuterik vonon vizat dhe pasaportat amerikane

Zyrtarët në Uashington thonë se difekti që u zbulua të shtunën, mund t'i lerë në pritje miliona njerëz që duan të marrin dokumente udhëtimi për në Shtetet e Bashkuara.
Më tepër

SHBA akuzojnë Rusinë për sulme ndaj Ukrainës

Zyrtarët në Uashington thonë se kanë prova të tjera, se separatistët janë duke marrë ndihma të tjera nga Moska.
Më tepër

E majta dështon të miratojë ndryshimet e ligjit për KLD

Disa deputetë të saj, në mënyrë demostrative u larguan nga salla
Më tepër

FMN ul parashikimin për rritjen globale

Përparim i ngadaltë në SHBA, ulje optimizmi për tregjet në zhvillim
Më tepër

Amerika në 60 sekonda

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Amerika në 60 sekondai
|| 0:00:00
...
 
🔇
X
24.07.2014
Amerika në 60 sekonda

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • A convoy of hearses carry the remains of the victims of the Malaysia Airlines flight MH17 plane crash from an airbase in Eindhoven to Hilversum, The Netherlands, drives through Waardenburg after a Dutch Air Force C-130 Hercules plane and an Australian Royal Air Force C17 transporting the remains arrived from Kharkiv, Ukraine.
  • A Palestinian man cries after bringing a child, wounded in an Israeli strike on a compound housing a U.N. school in Beit Hanoun, in the northern Gaza Strip, to the emergency room of the Kamal Adwan hospital in Beit Lahiya.
  • Light streaks and smoke trails are seen as rockets are launched from Gaza towards Israel, July 23, 2014.
  • Migrant workers sleep under a mosquito net beneath an overpass in Mumbai, India.
  • Race leader Astana team rider Vincenzo Nibali of Italy pushes away a spectator as he cycles to win the 145.5km 18th stage of the Tour de France cycling race between Pau and Hautacam.
  • In this photo provided by the Vatican newspaper L'Osservatore Romano, Pope Francis meets Meriam Ibrahim, from Sudan, with her daughter Maya in her arms, in his Santa Marta residence, at the Vatican. The Sudanese woman, who was sentenced to death in Sudan for refusing to recant her Christian faith, has arrived in Italy along with her family, including the infant born in prison.
  • A visitor takes a nap on a couch at the National Museum of Emerging Science and Innovation, in Tokyo, Japan.
  • A man stands in his backyard and looks at the wreckage of a TransAsia Airways turboprop plane that crashed on Taiwan's offshore island Penghu.
  • Buses are stranded in a flooded street in Fuzhou, Fujian province, China. Typhoon Matm headed into China after hitting Taiwan and it was downgraded from typhoon to tropical storm.
  • A worker installing the bronze statue of Pope John Paul II at St. Mary's Cathedral in Hangburg, Germany gestures.
  • People watch the cruise liner Costa Concordia moving anticlockwise during the refloat operation maneuvers at Giglio Island, italy, July 23, 2014. A convoy of 14 vessels, led by the tug boat Blizzard, towed the Concordia to a port near Genoa in northern Italy where it is going to be broken up for scrap.
  • Candidates of the Miss Las Pinas Water Lily beauty pageant pose with their gowns made from dried water lilies during a media presentation in Las Pinas city, south of Manila, Philippines.
  • A couple look at stone sculptures at the Remic Rapids in the Ottawa River during sunset at Ottawa, Canada, July 23, 2014.
  • German pianist Stefan Aaron plays an orange piano on a "flying carpet" platform suspended from a helicopter, over the Munich airport, July 23, 2014.
  • Chris Keyes is seen outside the convention center during preview night at the 2014 Comic-Con International Convention held in San Diego, California, USA, July 23, 2014.

Interaktive