E enjte, 11 shkurt, 2016

    Lajme / Bota

    Jetëgjatësia e njerëzve dhe faktori gjyshe

    x
    Në historinë moderne, shpesh gjysheve i kërkojnë të kujdesen për fëmijët. Po disa miliona vjet më parë, kur gjyshet filluan ta bëjnë këtë gjë, me sa duket ato patën një ndikim të rëndësishëm në evolucionin e njerëzve. Shkencëtarët mendojnë se ka një arsye madhore përse ne jetojmë shumë më gjatë se primatët e tjerë. Quhet “hipoteza e gjysheve”. Korrespondenti i Zërit të Amerikës Joe di Capua na njeh me studimin:
     
    Profesorja e Universitetit të Antropologjisë në Utah Kristen Hawkes, thotë se njerëzit dallohen mes primatëve të tjerë kur është fjala për jetëgjatësinë.

    “Një nga gjërat e ndryshme për njerëzit kur i krahasojmë me speciet e tjera më të afërta me ne, majmunët e tjerë të mëdhenj, është se ne jetojmë shumë më gjatë. Ne i kemi më të gjata vitet e fëmijërisë dhe më pas, edhe vitet e moshës madhore. Diçka veçanërisht e rëndësishme është se grat­ë zakonisht kanë vitet e pjellorisë dhe janë të shëndetshme dhe e kanë ciklin riprodhues për shumë vite me radhë”,  thotë profesorja.

    Primatë të tjerë nuk janë po aq me fat në kë aspekt.

    “Tek majmunët e tjerë, femrat, në se arrijnë moshën madhore, zakonisht vdesin në vitet e pjellorisë dhe ato plaken shpejt. Natyrisht, që të gjithë ne plakemi, por tek njerëzit ky proces është më i ngadaltë dhe ndodh më vonë se tek majmunët e tjerë të mëdhenj.”

    Profesorja Hawkes thotë se ndryshimi i klimës mund t’i ketë ndryshuar gjërat, duke ndikuar tek rezervat e ushqimeve. Kështu, Savanat filluan t’i zenë vendin pyjeve në Afrikë.  
     
    Profesorja Hawkes thotë se kur nënat filluan t’i ushqenin vetë fëmijët, për shkak të ndryshimit kushteve të vendbanimeve, ato nuk kishin më mundësi të lindnin aq shpesh. Ato ishin tepër të zëna në kërkim të ushqimit. Pikërisht atëhere filluan gjyshet të ndihmojnë.

    “Po ashtu, kjo do të thonte, se femrat më të moshuara, të cilave po i merrnin fund vitet e pjellorisë, fillluan të kenë një jetë më aktive, duke i ndihmuar vajzat e tyre të ushqenin fëmijët. Kjo do të thonte që nënat ishin më të lira, pasi nuk do t’i ushqenin më fëmijët me gji për një kohë të gjatë”.

     Veprimi i përkujdesjes për fëmijët pati efekte afat-gjata.  

    “Të gjitha ndryshimet që kanë ndodhur kanë ndikuar tek jetëgjatësia më e madhe e njerëzve krahasuar me primatët e tjerë. Ne plakemi më ngadalë dhe kemi vite më të gjata fëmijërie. Fëmijët tanë kanë varësi më të madhe tek, ne, por ne i japim fund periudhës së ushqyerjes me gji më shpejt se gjitarët e tjerë. Kjo hipotezë ka vite që qëndron.”
     
    Kujdesi për fëmijët e vajzave mund të jetë bërë shkak për ndryshime gjenetike, që kanë bërë të mundur që femrat e moshuara të jetojnë më gjatë. Këto ndryshime, u transmetuan brez pas brezi. Simulimet me kompjuter tregojnë se majmunët, që e arrijnë moshën madhore kur janë 13 vjeç, jetuan edhe 15, ose 16 vjet të tjerë. Por njerëzit në vendet e zhvilluara, që arritën moshën madhore në 19 vjeç, zakonisht jetonin edhe 60 vjet të tjerë, ose më tepër.

    Profesorja Hawks dhe kolegët e saj besojnë se rritja e jetëgjatësisë ndodhi shumë shpejt në terma shkencore, mes viteve 24 mijë dhe 60 mijë.

    “Kombinimi i kujdesit të gjysheve dhe jetëgjatësia janë të lidhura”, thotë profesorja Hawks.

    “Hipoteza e gjyshes” i ka bazat tek një studim i viteve 1980. Hawkes dhe antropologu  James O’Connell jetuan mes fiseve Hadza në Tanzani, që merren me gjueti. Ata vunë re se gratë e moshuara të fisit e kalonin ditën duke gjetur ushqim për nipërit e tyre.
    Studjuesja Hawkes thotë se të qënit gjysh i ka bërë njerëzit të kenë më tepër varësi sociale tek njëri tjetri, si dhe të kenë prirjen për të gëzuar vëmendjen e njëri tjetrit.
    Ky forum është mbyllur
    Komente
         
    Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

    Ditari

    Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
    Ditarii
    X
    11.02.2016

    LAJME

    Teknologji e re: Robotë teleprezentë

    Kompania “Double Robotics” ka prodhuar një robot teleprezentë i cili mund të përdoret nga bizneset, spitalet, studentët
    Më tepër

    Ish roja i Aushvicit para drejtësisë

    Reinhold Hanning tha se ka shërbyer në kampin e Aushvicit si SS 20 vjeçar, por këmbëngul se ai ka shërbyer në një pjesë të kampit ku ka ka patur shfarosje me gaz
    Më tepër

    Shkup, gjyqi për ngjarjet e Kumanovës

    Në Shkup ka vazhduar seanca gjyqësore ndaj 29 të akuzuarve lidhur me ngjarjet e përgjakshme të vitit të kaluar në Kumanovë.
    Më tepër

    Erdogan kërcënon për dëbimin e imigrantëve

    Ai konfirmoi komentet e nxjerra nga media në fillim të javës, sipas të cilave ai i ka thënë presidentit të Komisionit të BE-së se do t’i dëbojë refugjatët, në qoftë se Turqisë nuk i jepet mbështetje për përpjekjet e saj.
    Më tepër

    Kosova i ka mekanizmat për zgjidhjen e ngërçit

    Intervistë me drejtorin e zyrës së Instituti Kombëtar Demokratik në Kosovë Alexander Chavarria
    Më tepër

    FOTO E DITËS

    Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
    • Fireworks explode over the Victoria Harbor of Hong Kong to celebrate the Lunar New Year of the Monkey.
    • A performer from the Mangueira samba school parades during carnival celebrations at the Sambadrome in Rio de Janeiro, Brazil.
    • An unidentified injured man is escorted by riot police at Mongkok in Hong Kong. Riot police used batons and pepper spray to quell fights after authorities tried to move illegal street vendors from a working-class Hong Kong district, the worst street clashes since pro-democracy protests in late 2014. It is not known whether the injured man is a protester.
    • An aerial view shows firefighters and emergency doctors working at the site of a train accident near Bad Aibling, southern Germany. Two Meridian commuter trains operated by Transdev collided head-on near Bad Aibling, around 60 kilometers (40 miles) southeast of Munich, killing at least eight people and injuring around 100, police said. The cause of the accident was not immediately clear.
    • Handout picture released by the European Space Agency of a photo composition taken by ESA’s Proba-V minisatellite showing as the second largest lake in Bolivia gradually dried up. Lake Poopo was declared fully evaporated in 2015. The three 100-m resolution Proba-V images shown here were taken on 27 April 2014, 20 July 2015 and 22 January 2016 respectively.
    • A man tries to extinguish a fire at an illegal garbage dump after residents decided to set fire to it to prevent the spread of the mosquito-borne Zika virus, in a slum of San Jose, Costa Rica, Feb. 8, 2016.
    • A participant takes part in the annual Great Spitalfields Pancake Race in aid of London's Air Ambulance in London, Britain.
    • An Afghan laborer uses machinery to fluff raw cotton of a bale in making pillows and mattresses, at his traditional shop in Kabul.
    • Revelers participate in a flour fight during the "O Entroido" festival in Laza village, Spain, Feb. 8, 2016.
    • Children watch their classmate pour cold water on herself, under the watch of fitness coach Oksana Kabotko (not pictured), as part of a health and fitness program at a local kindergarten in Krasnoyarsk, Siberia, in subzero temperatures.
    • A man feeds seagulls on a beach along the Arabian Sea in Mumbai, India.

    Interaktive

    Nuk keni telefon inteligjent?
    Nuk ka problem!
    Shkarkoni falas aplikacionin e VOA në telefonin tuaj.

     Shkarkoni aplikacionin mobil për tipin e telefonit tuaj.