E mërkurë, 23 prill, 2014

Lajme / Bota

Jetëgjatësia e njerëzve dhe faktori gjyshe

x
Madhësia e gërmave - +
Në historinë moderne, shpesh gjysheve i kërkojnë të kujdesen për fëmijët. Po disa miliona vjet më parë, kur gjyshet filluan ta bëjnë këtë gjë, me sa duket ato patën një ndikim të rëndësishëm në evolucionin e njerëzve. Shkencëtarët mendojnë se ka një arsye madhore përse ne jetojmë shumë më gjatë se primatët e tjerë. Quhet “hipoteza e gjysheve”. Korrespondenti i Zërit të Amerikës Joe di Capua na njeh me studimin:
 
Profesorja e Universitetit të Antropologjisë në Utah Kristen Hawkes, thotë se njerëzit dallohen mes primatëve të tjerë kur është fjala për jetëgjatësinë.

“Një nga gjërat e ndryshme për njerëzit kur i krahasojmë me speciet e tjera më të afërta me ne, majmunët e tjerë të mëdhenj, është se ne jetojmë shumë më gjatë. Ne i kemi më të gjata vitet e fëmijërisë dhe më pas, edhe vitet e moshës madhore. Diçka veçanërisht e rëndësishme është se grat­ë zakonisht kanë vitet e pjellorisë dhe janë të shëndetshme dhe e kanë ciklin riprodhues për shumë vite me radhë”,  thotë profesorja.

Primatë të tjerë nuk janë po aq me fat në kë aspekt.

“Tek majmunët e tjerë, femrat, në se arrijnë moshën madhore, zakonisht vdesin në vitet e pjellorisë dhe ato plaken shpejt. Natyrisht, që të gjithë ne plakemi, por tek njerëzit ky proces është më i ngadaltë dhe ndodh më vonë se tek majmunët e tjerë të mëdhenj.”

Profesorja Hawkes thotë se ndryshimi i klimës mund t’i ketë ndryshuar gjërat, duke ndikuar tek rezervat e ushqimeve. Kështu, Savanat filluan t’i zenë vendin pyjeve në Afrikë.  
 
Profesorja Hawkes thotë se kur nënat filluan t’i ushqenin vetë fëmijët, për shkak të ndryshimit kushteve të vendbanimeve, ato nuk kishin më mundësi të lindnin aq shpesh. Ato ishin tepër të zëna në kërkim të ushqimit. Pikërisht atëhere filluan gjyshet të ndihmojnë.

“Po ashtu, kjo do të thonte, se femrat më të moshuara, të cilave po i merrnin fund vitet e pjellorisë, fillluan të kenë një jetë më aktive, duke i ndihmuar vajzat e tyre të ushqenin fëmijët. Kjo do të thonte që nënat ishin më të lira, pasi nuk do t’i ushqenin më fëmijët me gji për një kohë të gjatë”.

 Veprimi i përkujdesjes për fëmijët pati efekte afat-gjata.  

“Të gjitha ndryshimet që kanë ndodhur kanë ndikuar tek jetëgjatësia më e madhe e njerëzve krahasuar me primatët e tjerë. Ne plakemi më ngadalë dhe kemi vite më të gjata fëmijërie. Fëmijët tanë kanë varësi më të madhe tek, ne, por ne i japim fund periudhës së ushqyerjes me gji më shpejt se gjitarët e tjerë. Kjo hipotezë ka vite që qëndron.”
 
Kujdesi për fëmijët e vajzave mund të jetë bërë shkak për ndryshime gjenetike, që kanë bërë të mundur që femrat e moshuara të jetojnë më gjatë. Këto ndryshime, u transmetuan brez pas brezi. Simulimet me kompjuter tregojnë se majmunët, që e arrijnë moshën madhore kur janë 13 vjeç, jetuan edhe 15, ose 16 vjet të tjerë. Por njerëzit në vendet e zhvilluara, që arritën moshën madhore në 19 vjeç, zakonisht jetonin edhe 60 vjet të tjerë, ose më tepër.

Profesorja Hawks dhe kolegët e saj besojnë se rritja e jetëgjatësisë ndodhi shumë shpejt në terma shkencore, mes viteve 24 mijë dhe 60 mijë.

“Kombinimi i kujdesit të gjysheve dhe jetëgjatësia janë të lidhura”, thotë profesorja Hawks.

“Hipoteza e gjyshes” i ka bazat tek një studim i viteve 1980. Hawkes dhe antropologu  James O’Connell jetuan mes fiseve Hadza në Tanzani, që merren me gjueti. Ata vunë re se gratë e moshuara të fisit e kalonin ditën duke gjetur ushqim për nipërit e tyre.
Studjuesja Hawkes thotë se të qënit gjysh i ka bërë njerëzit të kenë më tepër varësi sociale tek njëri tjetri, si dhe të kenë prirjen për të gëzuar vëmendjen e njëri tjetrit.
Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
23.04.2014
Emisioni televiziv Ditari

SHKARKONI PROGRAMIN FALAS TË ZËRIT TË AMERIKËS (VOA) PËR CELULARIN OSE TABLETIN TUAJ

Download mobile app for your Android device.
Download mobile app for your iPhone or iPad.

LAJME

EULEX-i ngre akuzë ndaj gazetarit Milaim Zeka

Gazetari akuzohet për publikim të identitetit të dëshmitarëve në një proces gjyqësor për krime lufte
Më tepër

Pasuria, akuza anëtarit të KLD

Inspektoriati i deklarimit të pasurive kallëzim penal ndaj gjykatësit Gjin Gjoni, dyshime për pasuritë e shumta. Gjoni: Janë të bashkëshortes të krijuara në vite. Nuk u thirra nga ILDK. Farsë politike
Më tepër

Kultivimi i bimëve mjeksore

Malësia e Madhe zë vendin e parë për sasinë e grumbiullimit të këtyre bimëve, kjo edhe për shkak të traditës së banorëve të kësaj zone
Më tepër

Histori: Çfarë ka ndodhur më 23 prill?

1616 - Në qytetin Stratford -on -Avon, Angli, vdiq Uilliam Shekspir, dramaturg - kjo është e dokumentuar. Por dita e saktë e lindjes së tij nuk dihet.
Më tepër

Marrëveshja tregëtare e Paqësorit

12 shtete në bregun e Paqësorit po negociojnë mënyra për të rritur tregtinë, por arritja e një marrëveshjeje po has probleme
Më tepër

Amerika në 60 sekonda

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Amerika në 60 sekondai
|| 0:00:00
...
 
🔇
X
22.04.2014
Amerika në 60 sekonda

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • A Pakistani customer looks in a mirror before buying a pair of sunglasses from a roadside vendor in Islamabad.
  • A weeping relative of a passenger aboard the sunken Sewol ferry prays as she awaits news on her missing loved one at a port in Jindo, South Korea.
  • Searchers and divers look for people believed to have been trapped in the sunken ferry boat Sewol near the buoys marking the vessel in the water off the southern coast near Jindo, south of Seoul, South Korea.
  • People stand outside the Palace of the Fine Arts surrounded by yellow paper butterflies after a public viewing of the ashes of late Colombian Nobel laureate Gabriel Garcia Marquez in Mexico City, April 21, 2014. Garcia Marquez died in Mexico on Thursday, at age 87.
  • A bride and groom jump for a picture in front of barricades outside a regional government building seized by pro-Russian armed men in Kramatorsk, eastern Ukraine.
  • Afghan day laborers work at a brick factory on the outskirts of Kabul, April 21, 2014.
  • A man with a seagull on his head smiles at tourists near the harbor in Sydney, Australia.
  • Aceh students coat their bodies in mud and roll a globe (symbolizing the Earth) during an Earth Day celebration in Banda Aceh, Indonesia.
  • Britain's Prince William and his wife Catherine the Duchess of Cambridge stand in front of Uluru, a UNESCO World Heritage Site, in the Northern Territory of Australia.
  • Jasmine Josephine loses her wig as she walks across the stage during judging at the 35th annual Drake Relays Beautiful Bulldog Contest in Des Moines, Iowa, April 21, 2014.

Interaktive