E martë, 30 shtator, 2014

Lajme / Bota

Jetëgjatësia e njerëzve dhe faktori gjyshe

x
Në historinë moderne, shpesh gjysheve i kërkojnë të kujdesen për fëmijët. Po disa miliona vjet më parë, kur gjyshet filluan ta bëjnë këtë gjë, me sa duket ato patën një ndikim të rëndësishëm në evolucionin e njerëzve. Shkencëtarët mendojnë se ka një arsye madhore përse ne jetojmë shumë më gjatë se primatët e tjerë. Quhet “hipoteza e gjysheve”. Korrespondenti i Zërit të Amerikës Joe di Capua na njeh me studimin:
 
Profesorja e Universitetit të Antropologjisë në Utah Kristen Hawkes, thotë se njerëzit dallohen mes primatëve të tjerë kur është fjala për jetëgjatësinë.

“Një nga gjërat e ndryshme për njerëzit kur i krahasojmë me speciet e tjera më të afërta me ne, majmunët e tjerë të mëdhenj, është se ne jetojmë shumë më gjatë. Ne i kemi më të gjata vitet e fëmijërisë dhe më pas, edhe vitet e moshës madhore. Diçka veçanërisht e rëndësishme është se grat­ë zakonisht kanë vitet e pjellorisë dhe janë të shëndetshme dhe e kanë ciklin riprodhues për shumë vite me radhë”,  thotë profesorja.

Primatë të tjerë nuk janë po aq me fat në kë aspekt.

“Tek majmunët e tjerë, femrat, në se arrijnë moshën madhore, zakonisht vdesin në vitet e pjellorisë dhe ato plaken shpejt. Natyrisht, që të gjithë ne plakemi, por tek njerëzit ky proces është më i ngadaltë dhe ndodh më vonë se tek majmunët e tjerë të mëdhenj.”

Profesorja Hawkes thotë se ndryshimi i klimës mund t’i ketë ndryshuar gjërat, duke ndikuar tek rezervat e ushqimeve. Kështu, Savanat filluan t’i zenë vendin pyjeve në Afrikë.  
 
Profesorja Hawkes thotë se kur nënat filluan t’i ushqenin vetë fëmijët, për shkak të ndryshimit kushteve të vendbanimeve, ato nuk kishin më mundësi të lindnin aq shpesh. Ato ishin tepër të zëna në kërkim të ushqimit. Pikërisht atëhere filluan gjyshet të ndihmojnë.

“Po ashtu, kjo do të thonte, se femrat më të moshuara, të cilave po i merrnin fund vitet e pjellorisë, fillluan të kenë një jetë më aktive, duke i ndihmuar vajzat e tyre të ushqenin fëmijët. Kjo do të thonte që nënat ishin më të lira, pasi nuk do t’i ushqenin më fëmijët me gji për një kohë të gjatë”.

 Veprimi i përkujdesjes për fëmijët pati efekte afat-gjata.  

“Të gjitha ndryshimet që kanë ndodhur kanë ndikuar tek jetëgjatësia më e madhe e njerëzve krahasuar me primatët e tjerë. Ne plakemi më ngadalë dhe kemi vite më të gjata fëmijërie. Fëmijët tanë kanë varësi më të madhe tek, ne, por ne i japim fund periudhës së ushqyerjes me gji më shpejt se gjitarët e tjerë. Kjo hipotezë ka vite që qëndron.”
 
Kujdesi për fëmijët e vajzave mund të jetë bërë shkak për ndryshime gjenetike, që kanë bërë të mundur që femrat e moshuara të jetojnë më gjatë. Këto ndryshime, u transmetuan brez pas brezi. Simulimet me kompjuter tregojnë se majmunët, që e arrijnë moshën madhore kur janë 13 vjeç, jetuan edhe 15, ose 16 vjet të tjerë. Por njerëzit në vendet e zhvilluara, që arritën moshën madhore në 19 vjeç, zakonisht jetonin edhe 60 vjet të tjerë, ose më tepër.

Profesorja Hawks dhe kolegët e saj besojnë se rritja e jetëgjatësisë ndodhi shumë shpejt në terma shkencore, mes viteve 24 mijë dhe 60 mijë.

“Kombinimi i kujdesit të gjysheve dhe jetëgjatësia janë të lidhura”, thotë profesorja Hawks.

“Hipoteza e gjyshes” i ka bazat tek një studim i viteve 1980. Hawkes dhe antropologu  James O’Connell jetuan mes fiseve Hadza në Tanzani, që merren me gjueti. Ata vunë re se gratë e moshuara të fisit e kalonin ditën duke gjetur ushqim për nipërit e tyre.
Studjuesja Hawkes thotë se të qënit gjysh i ka bërë njerëzit të kenë më tepër varësi sociale tek njëri tjetri, si dhe të kenë prirjen për të gëzuar vëmendjen e njëri tjetrit.
Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
30.09.2014
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet.

LAJME

Problemet me Shërbimin Sekret amerikan

Shefja e Shërbimit Sekret amerikan tha se shkelja e fundit e sigurisë në Shtëpinë e Bardhë është e papranueshme
Më tepër

Shqipëria dhe Bashkimi Europian

Rumbold: "Shqipëria ka nevojë të dyfishojë përpjekjet për të shtuar rezultatet e, po ashtu, duhet të rivendoset dialogu politik në parlament.
Më tepër

Kosovë: Vazhdojnë përpjekjet për zgjidhje të ngërçit

Të enjten parlamenti pritet të mblidhet për të vazhduar seancën e cila është ndërprerë dy herë radhazi për shkak të dështimit për të zgjedhur kryetarin e tij
Më tepër

Martirizimi i klerikëve të persekutuar

Famullitari i Shkodres, dom Artur Jaku, shpreson që në të ardhmen procesi i martirizimit të nise edhe per mjaft klerikë dhe laikë te tjerë
Më tepër

Turizëm i pazakontë në një ishull amerikan

Plazh, kuaj të egër dhe raketa në një plazh në Shtetet e Bashkuara
Më tepër

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • Vehicles drive by as a display of Aurora Borealis (Northern Lights) is seen north of the Arctic Circle, over the village of Mestervik in northern Norway.
  • Visitors walk under the umbrellas on display over Cheonggye stream during a campaign to raise money to help underprivileged children in Seoul, South Korea.
  • An injured boy sits next to another near a site hit by what activists said was a barrel bomb dropped by forces loyal to Syria's President Bashar al-Assad in Sheikh Khodr area in Aleppo.
  • Pro-democracy demonstrators gather for the third night in Hong Kong to demand full universal suffrage after Beijing said it would allow elections for the semi-autonomous city's next leader in 2017 but would vet the candidates.
  • Independent humanitarian medical group Medecins Sans Frontieres (MSF) personnel carry a man suspected of having the deadly Ebola virus inside MSF's Ebola isolation and treatment center in Monrovia, Liberia.
  • Syrian Kurds get into a truck after crossing the border between Syria and Turkey. Several mortar rounds hit both side of the southeastern town of Suruc, in the Sanliurfa province.
  • German fashion designer Karl Lagerfeld (C) acknowledges the public as Brazilian model Gisele Bundchen (back-C) speaks through a megaphone while she and other models fake a demonstration as they present creations for Chanel 2015 Spring/Summer ready-to-wear collection fashion show at the Grand Palais in Paris, France.
  • China's Gao Xinglong competes in the men's long jump final at the 17th Asian Games in Incheon, South Korea.
  • Aerial view of a river in Peru's Amazon region of Loreto
  • An Indian electrician arranges loudspeakers during a Dusshera festival loudspeaker competition ahead of the forthcoming Dusshera festival in Allahabad.
  • Firefighters take part in a training at an underground gas storage depot in the village Opari, some 70 kms south-west from Lviv, Ukraine.
  • A school of fish swim in a fish tank during the inauguration of the aquarium of Sevilla, Spain.
  • This long exposure picture shows vehicles on roads during rush hour on the eve of the National Day holidays in Shanghai, China.

Interaktive

Amerika në 60 sekonda

No records found for this widget:806

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.

SHKARKONI PROGRAMIN FALAS TË ZËRIT TË AMERIKËS (VOA) PËR CELULARIN OSE TABLETIN TUAJ

 
Download mobile app for your Android device.
Download mobile app for your iPhone or iPad.