E hënë, 01 shtator, 2014

Lajme / Bota

Jetëgjatësia e njerëzve dhe faktori gjyshe

x
Në historinë moderne, shpesh gjysheve i kërkojnë të kujdesen për fëmijët. Po disa miliona vjet më parë, kur gjyshet filluan ta bëjnë këtë gjë, me sa duket ato patën një ndikim të rëndësishëm në evolucionin e njerëzve. Shkencëtarët mendojnë se ka një arsye madhore përse ne jetojmë shumë më gjatë se primatët e tjerë. Quhet “hipoteza e gjysheve”. Korrespondenti i Zërit të Amerikës Joe di Capua na njeh me studimin:
 
Profesorja e Universitetit të Antropologjisë në Utah Kristen Hawkes, thotë se njerëzit dallohen mes primatëve të tjerë kur është fjala për jetëgjatësinë.

“Një nga gjërat e ndryshme për njerëzit kur i krahasojmë me speciet e tjera më të afërta me ne, majmunët e tjerë të mëdhenj, është se ne jetojmë shumë më gjatë. Ne i kemi më të gjata vitet e fëmijërisë dhe më pas, edhe vitet e moshës madhore. Diçka veçanërisht e rëndësishme është se grat­ë zakonisht kanë vitet e pjellorisë dhe janë të shëndetshme dhe e kanë ciklin riprodhues për shumë vite me radhë”,  thotë profesorja.

Primatë të tjerë nuk janë po aq me fat në kë aspekt.

“Tek majmunët e tjerë, femrat, në se arrijnë moshën madhore, zakonisht vdesin në vitet e pjellorisë dhe ato plaken shpejt. Natyrisht, që të gjithë ne plakemi, por tek njerëzit ky proces është më i ngadaltë dhe ndodh më vonë se tek majmunët e tjerë të mëdhenj.”

Profesorja Hawkes thotë se ndryshimi i klimës mund t’i ketë ndryshuar gjërat, duke ndikuar tek rezervat e ushqimeve. Kështu, Savanat filluan t’i zenë vendin pyjeve në Afrikë.  
 
Profesorja Hawkes thotë se kur nënat filluan t’i ushqenin vetë fëmijët, për shkak të ndryshimit kushteve të vendbanimeve, ato nuk kishin më mundësi të lindnin aq shpesh. Ato ishin tepër të zëna në kërkim të ushqimit. Pikërisht atëhere filluan gjyshet të ndihmojnë.

“Po ashtu, kjo do të thonte, se femrat më të moshuara, të cilave po i merrnin fund vitet e pjellorisë, fillluan të kenë një jetë më aktive, duke i ndihmuar vajzat e tyre të ushqenin fëmijët. Kjo do të thonte që nënat ishin më të lira, pasi nuk do t’i ushqenin më fëmijët me gji për një kohë të gjatë”.

 Veprimi i përkujdesjes për fëmijët pati efekte afat-gjata.  

“Të gjitha ndryshimet që kanë ndodhur kanë ndikuar tek jetëgjatësia më e madhe e njerëzve krahasuar me primatët e tjerë. Ne plakemi më ngadalë dhe kemi vite më të gjata fëmijërie. Fëmijët tanë kanë varësi më të madhe tek, ne, por ne i japim fund periudhës së ushqyerjes me gji më shpejt se gjitarët e tjerë. Kjo hipotezë ka vite që qëndron.”
 
Kujdesi për fëmijët e vajzave mund të jetë bërë shkak për ndryshime gjenetike, që kanë bërë të mundur që femrat e moshuara të jetojnë më gjatë. Këto ndryshime, u transmetuan brez pas brezi. Simulimet me kompjuter tregojnë se majmunët, që e arrijnë moshën madhore kur janë 13 vjeç, jetuan edhe 15, ose 16 vjet të tjerë. Por njerëzit në vendet e zhvilluara, që arritën moshën madhore në 19 vjeç, zakonisht jetonin edhe 60 vjet të tjerë, ose më tepër.

Profesorja Hawks dhe kolegët e saj besojnë se rritja e jetëgjatësisë ndodhi shumë shpejt në terma shkencore, mes viteve 24 mijë dhe 60 mijë.

“Kombinimi i kujdesit të gjysheve dhe jetëgjatësia janë të lidhura”, thotë profesorja Hawks.

“Hipoteza e gjyshes” i ka bazat tek një studim i viteve 1980. Hawkes dhe antropologu  James O’Connell jetuan mes fiseve Hadza në Tanzani, që merren me gjueti. Ata vunë re se gratë e moshuara të fisit e kalonin ditën duke gjetur ushqim për nipërit e tyre.
Studjuesja Hawkes thotë se të qënit gjysh i ka bërë njerëzit të kenë më tepër varësi sociale tek njëri tjetri, si dhe të kenë prirjen për të gëzuar vëmendjen e njëri tjetrit.
Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
01.09.2014
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet.

SHKARKONI PROGRAMIN FALAS TË ZËRIT TË AMERIKËS (VOA) PËR CELULARIN OSE TABLETIN TUAJ

 
Download mobile app for your Android device.
Download mobile app for your iPhone or iPad.

LAJME

Amerikanët e rrëmbyer në Korenë e Veriut flasin për CNN

Ekipi i CNN-it po zhvillonte një turne me leje, kur papritur u fut i shoqëruar nga autoritetet në një furgon dhe u dërgua në një vend të panjohur për intervistat
Më tepër

Rusi: Artistët kundër ligjit për fjalor të pahijshëm

Rusia miratoi në korrik një ligj që kërcënon me gjobitje përdorimin e fjalëve të pahijshme në media, filma, letërsi, muzikë dhe teatër
Më tepër

100 vjetori i Kanalit të Panamasë

Kanali i Panamasë mbush 100 vjet, mes konkurrencës dhe projekteve për zgjerime
Më tepër

PD: Bojkoti i parlamentit vazhdon

Sot u hap sesioni i ri i parlamentit dhe forca kryesore e opozitës mungon në sallë
Më tepër

Farina: Kosova nuk është vend i terrorizmit

Komandanti i KFOR-it, gjenerali italian, Salvatore Farina, tha të hënën se sfidat e Kosovës me terrorizmin janë njësoj si të gjitha vendeve demokratike
Më tepër

Amerika në 60 sekonda

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Amerika në 60 sekondai
|| 0:00:00
...
 
🔇
X
08.08.2014
Amerika në 60 sekonda

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • People mourn inside School Number One during a ceremony commemorating the victims of the 2004 hostage crisis in the southern Russian town of Beslan.
  • A fisherman collects dead "popocha" fish at the lagoon of Cajititlan in Tlajomulco de Zuniga, Jalisco State, Mexico. At least 48 tons of fish have turned up dead in the lagoon in western part of the country and authorities are investigating whether a wastewater treatment plant is to blame.
  • Anti-government protesters beat a riot policeman after clashes during the Revolution March in Islamabad, Pakistan.
  • A Sri Lankan family is silhouetted against a street lamp as they walk in the Galle Face Green sea promenade at dusk in Colombo.
  • Workers dry the court after a suspension of play due to rain at the 2014 U.S. Open tennis tournament in New York, Aug. 31, 2014.
  • A piece of a mortar projectile is seen on a road near the airport in Donetsk, eastern Ukraine. Separatists claimed another victory with what they said was the withdrawal of Ukrainian soldiers from the airport at Donetsk, the main city in the industrial southeast.
  • Workers from a company outsourced by Mexico's state-owned oil company Pemex try to remove fuel after a pipeline spill of premium gasoline contaminated the Hondo River near the town of Tierra Blanca, Aug. 31, 2014.
  • A Sikh man performs a stunt with fire during the celebrations of the 410th anniversary of the installation of the Guru Granth Sahib, the religious book of Sikhs, in the northern Indian city of Amritsar.
  • Soldiers of Belarus special mission unit take part in a demonstration at the cadet of the Suvorov military school during the traditional school year opening ceremony in Minsk.
  • A man grabs a flag as he slips off the "gostra", a pole covered in grease, during the celebrations for the religious feast of St. Julian, patron of the town of St. Julian's, outside Valletta, Malta, Aug. 31, 2014.
  • French cyclist Claude Bares, rides on his bicycle at the Alto Irpavi velodrome in La Paz, Bolivia, Aug. 31, 2014.
  • A journalist tries to use the new device using 3D-heptics technology which gives users tectale and kinethetic feeling virtually at a press preview in Tsukuba, suburban Tokyo. Japan's high-tech venture Miraisens unveiled a 3D technolog that promises users to enjoy "bodily sensation" through reaction feelings of touching, pushing and pulling virtual objects. The new technology "fools human brains" by creating illusions with different patters of vibration from a small device on a fingertip and 3D images.

Interaktive