E martë, 16 shtator, 2014

Lajme / Bota

Jetëgjatësia e njerëzve dhe faktori gjyshe

x
Në historinë moderne, shpesh gjysheve i kërkojnë të kujdesen për fëmijët. Po disa miliona vjet më parë, kur gjyshet filluan ta bëjnë këtë gjë, me sa duket ato patën një ndikim të rëndësishëm në evolucionin e njerëzve. Shkencëtarët mendojnë se ka një arsye madhore përse ne jetojmë shumë më gjatë se primatët e tjerë. Quhet “hipoteza e gjysheve”. Korrespondenti i Zërit të Amerikës Joe di Capua na njeh me studimin:
 
Profesorja e Universitetit të Antropologjisë në Utah Kristen Hawkes, thotë se njerëzit dallohen mes primatëve të tjerë kur është fjala për jetëgjatësinë.

“Një nga gjërat e ndryshme për njerëzit kur i krahasojmë me speciet e tjera më të afërta me ne, majmunët e tjerë të mëdhenj, është se ne jetojmë shumë më gjatë. Ne i kemi më të gjata vitet e fëmijërisë dhe më pas, edhe vitet e moshës madhore. Diçka veçanërisht e rëndësishme është se grat­ë zakonisht kanë vitet e pjellorisë dhe janë të shëndetshme dhe e kanë ciklin riprodhues për shumë vite me radhë”,  thotë profesorja.

Primatë të tjerë nuk janë po aq me fat në kë aspekt.

“Tek majmunët e tjerë, femrat, në se arrijnë moshën madhore, zakonisht vdesin në vitet e pjellorisë dhe ato plaken shpejt. Natyrisht, që të gjithë ne plakemi, por tek njerëzit ky proces është më i ngadaltë dhe ndodh më vonë se tek majmunët e tjerë të mëdhenj.”

Profesorja Hawkes thotë se ndryshimi i klimës mund t’i ketë ndryshuar gjërat, duke ndikuar tek rezervat e ushqimeve. Kështu, Savanat filluan t’i zenë vendin pyjeve në Afrikë.  
 
Profesorja Hawkes thotë se kur nënat filluan t’i ushqenin vetë fëmijët, për shkak të ndryshimit kushteve të vendbanimeve, ato nuk kishin më mundësi të lindnin aq shpesh. Ato ishin tepër të zëna në kërkim të ushqimit. Pikërisht atëhere filluan gjyshet të ndihmojnë.

“Po ashtu, kjo do të thonte, se femrat më të moshuara, të cilave po i merrnin fund vitet e pjellorisë, fillluan të kenë një jetë më aktive, duke i ndihmuar vajzat e tyre të ushqenin fëmijët. Kjo do të thonte që nënat ishin më të lira, pasi nuk do t’i ushqenin më fëmijët me gji për një kohë të gjatë”.

 Veprimi i përkujdesjes për fëmijët pati efekte afat-gjata.  

“Të gjitha ndryshimet që kanë ndodhur kanë ndikuar tek jetëgjatësia më e madhe e njerëzve krahasuar me primatët e tjerë. Ne plakemi më ngadalë dhe kemi vite më të gjata fëmijërie. Fëmijët tanë kanë varësi më të madhe tek, ne, por ne i japim fund periudhës së ushqyerjes me gji më shpejt se gjitarët e tjerë. Kjo hipotezë ka vite që qëndron.”
 
Kujdesi për fëmijët e vajzave mund të jetë bërë shkak për ndryshime gjenetike, që kanë bërë të mundur që femrat e moshuara të jetojnë më gjatë. Këto ndryshime, u transmetuan brez pas brezi. Simulimet me kompjuter tregojnë se majmunët, që e arrijnë moshën madhore kur janë 13 vjeç, jetuan edhe 15, ose 16 vjet të tjerë. Por njerëzit në vendet e zhvilluara, që arritën moshën madhore në 19 vjeç, zakonisht jetonin edhe 60 vjet të tjerë, ose më tepër.

Profesorja Hawks dhe kolegët e saj besojnë se rritja e jetëgjatësisë ndodhi shumë shpejt në terma shkencore, mes viteve 24 mijë dhe 60 mijë.

“Kombinimi i kujdesit të gjysheve dhe jetëgjatësia janë të lidhura”, thotë profesorja Hawks.

“Hipoteza e gjyshes” i ka bazat tek një studim i viteve 1980. Hawkes dhe antropologu  James O’Connell jetuan mes fiseve Hadza në Tanzani, që merren me gjueti. Ata vunë re se gratë e moshuara të fisit e kalonin ditën duke gjetur ushqim për nipërit e tyre.
Studjuesja Hawkes thotë se të qënit gjysh i ka bërë njerëzit të kenë më tepër varësi sociale tek njëri tjetri, si dhe të kenë prirjen për të gëzuar vëmendjen e njëri tjetrit.
Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
15.09.2014
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet.

LAJME

Strategjia kundër Shtetit Islamik

Analistët thonë se strategjia kundër Shtetit Islamik në Irak duhet të përfshijë edhe veprime kundër bazave të këtij grupi në Siri.
Më tepër

Kërkesa për energji dhe burimet ujore

Java Botërore e Ujit ngriti shqetësimin mbi rritjen e kërkesës për ujë nga shtimi i nevojave energjetike të globit
Më tepër

Sulme të reja ajrore kundër Shtetit Islamik në Irak

Avionët amerikanë kanë bombarduar pozicionet e Shtetit Islamik në jugperëndim të Bagdadit, si pjesë e zgjerimit të fushatës amerikane kundër grupit militant në Irak.
Më tepër

Presidenti Nishani për guvernatorin e ri dhe bisedimet me parlamentin

"Jam tërësisht i angazhuar që të bashkëpunoj në këtë çështje. Natyrisht do të diskutojmë, do të bisedojmë. Nuk do të ketë një vendim në mënyrë të njëanshme dhe sfiduese” - tha ai.
Më tepër

SHBA: Dhuna po rrezikon armëpushimin në Ukrainën lindore

Ndërkohë zyrtarët në qytetin ukrainas të Donetskut thonë se bombardimet kanë vrarë 6 njerëz dhe kanë plagosur 15 të tjerë.
Më tepër

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • Light effects are seen on a cover of a Malaysia's national car maker Perodua's new model "Axia" during its launch in Kuala Lumpur.
  • Captain Bui Sy Tung checks the alignment of the honor guard before a welcoming ceremony for Indian President Pranab Mukherjee at the Presidential Palace in Hanoi, Vietnam.
  • A Kurdish Peshmerga fighter launches mortar shells towards Zummar, controlled by Islamic State (IS), near Mosul, Iraq.
  • A family from San Jose, California, cover themselves with pillows as they sit on the concrete stairs in the service area of a resort after the designated area for shelter was destroyed by winds in Los Cabos, Mexico. Hurricane Odile raked the Baja California Peninsula with strong winds and heavy rains as locals and tourists in the resort area of Los Cabos began to emerge from shelters and assess the damage.
  • A fishing boat passes the Super Shuttlae Ferry 7 which capsized in strong winds and huge waves unleashed by Typhoon Kalmaegi, locally named Luis, in Manila Bay, Philippines. All 15 crew of the ferry were rescued.
  • A model has her makeup and hair done backstage before the presentation of the Jonathan Saunders Spring/Summer 2015 collection during London Fashion Week, Sept. 14, 2014.
  • Former U.S. Secretary of State Hillary Clinton and her husband former President Bill Clinton hold up some steaks at the 37th Harkin Steak Fry in Indianola, Iowa, Sept. 14, 2014.
  • A man looks through his belongings at his flooded home in Zazina village, central Croatia.
  • South Korean Marine landing crafts make their way to hit shores through smoke screens during a ceremony to mark the 1950 Incheon landing operations in waters off Incheon, South Korea.
  • Revelers make a heart shape with their hands as they dance during the Holi Festival of Colors in Lisbon, Portugal, Sept. 14 2014.
  • Kite surfers enjoy strong northeast winds off Chapin Beach in Dennis, Massachusetts, on Cape Cod Bay, Sept. 14, 2014.
  • Miss America 2014 Nina Davuluri, top right, crowns Miss New York Kira Kazantsev as Miss America 2015 during the Miss America 2015 pagean in Atlantic City, New Jersey, Sept. 14, 2014.

Interaktive

Amerika në 60 sekonda

No records found for this widget:806

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.

SHKARKONI PROGRAMIN FALAS TË ZËRIT TË AMERIKËS (VOA) PËR CELULARIN OSE TABLETIN TUAJ

 
Download mobile app for your Android device.
Download mobile app for your iPhone or iPad.