E martë, 25 nëntor, 2014

Lajme / Bota

Jetëgjatësia e njerëzve dhe faktori gjyshe

x
Në historinë moderne, shpesh gjysheve i kërkojnë të kujdesen për fëmijët. Po disa miliona vjet më parë, kur gjyshet filluan ta bëjnë këtë gjë, me sa duket ato patën një ndikim të rëndësishëm në evolucionin e njerëzve. Shkencëtarët mendojnë se ka një arsye madhore përse ne jetojmë shumë më gjatë se primatët e tjerë. Quhet “hipoteza e gjysheve”. Korrespondenti i Zërit të Amerikës Joe di Capua na njeh me studimin:
 
Profesorja e Universitetit të Antropologjisë në Utah Kristen Hawkes, thotë se njerëzit dallohen mes primatëve të tjerë kur është fjala për jetëgjatësinë.

“Një nga gjërat e ndryshme për njerëzit kur i krahasojmë me speciet e tjera më të afërta me ne, majmunët e tjerë të mëdhenj, është se ne jetojmë shumë më gjatë. Ne i kemi më të gjata vitet e fëmijërisë dhe më pas, edhe vitet e moshës madhore. Diçka veçanërisht e rëndësishme është se grat­ë zakonisht kanë vitet e pjellorisë dhe janë të shëndetshme dhe e kanë ciklin riprodhues për shumë vite me radhë”,  thotë profesorja.

Primatë të tjerë nuk janë po aq me fat në kë aspekt.

“Tek majmunët e tjerë, femrat, në se arrijnë moshën madhore, zakonisht vdesin në vitet e pjellorisë dhe ato plaken shpejt. Natyrisht, që të gjithë ne plakemi, por tek njerëzit ky proces është më i ngadaltë dhe ndodh më vonë se tek majmunët e tjerë të mëdhenj.”

Profesorja Hawkes thotë se ndryshimi i klimës mund t’i ketë ndryshuar gjërat, duke ndikuar tek rezervat e ushqimeve. Kështu, Savanat filluan t’i zenë vendin pyjeve në Afrikë.  
 
Profesorja Hawkes thotë se kur nënat filluan t’i ushqenin vetë fëmijët, për shkak të ndryshimit kushteve të vendbanimeve, ato nuk kishin më mundësi të lindnin aq shpesh. Ato ishin tepër të zëna në kërkim të ushqimit. Pikërisht atëhere filluan gjyshet të ndihmojnë.

“Po ashtu, kjo do të thonte, se femrat më të moshuara, të cilave po i merrnin fund vitet e pjellorisë, fillluan të kenë një jetë më aktive, duke i ndihmuar vajzat e tyre të ushqenin fëmijët. Kjo do të thonte që nënat ishin më të lira, pasi nuk do t’i ushqenin më fëmijët me gji për një kohë të gjatë”.

 Veprimi i përkujdesjes për fëmijët pati efekte afat-gjata.  

“Të gjitha ndryshimet që kanë ndodhur kanë ndikuar tek jetëgjatësia më e madhe e njerëzve krahasuar me primatët e tjerë. Ne plakemi më ngadalë dhe kemi vite më të gjata fëmijërie. Fëmijët tanë kanë varësi më të madhe tek, ne, por ne i japim fund periudhës së ushqyerjes me gji më shpejt se gjitarët e tjerë. Kjo hipotezë ka vite që qëndron.”
 
Kujdesi për fëmijët e vajzave mund të jetë bërë shkak për ndryshime gjenetike, që kanë bërë të mundur që femrat e moshuara të jetojnë më gjatë. Këto ndryshime, u transmetuan brez pas brezi. Simulimet me kompjuter tregojnë se majmunët, që e arrijnë moshën madhore kur janë 13 vjeç, jetuan edhe 15, ose 16 vjet të tjerë. Por njerëzit në vendet e zhvilluara, që arritën moshën madhore në 19 vjeç, zakonisht jetonin edhe 60 vjet të tjerë, ose më tepër.

Profesorja Hawks dhe kolegët e saj besojnë se rritja e jetëgjatësisë ndodhi shumë shpejt në terma shkencore, mes viteve 24 mijë dhe 60 mijë.

“Kombinimi i kujdesit të gjysheve dhe jetëgjatësia janë të lidhura”, thotë profesorja Hawks.

“Hipoteza e gjyshes” i ka bazat tek një studim i viteve 1980. Hawkes dhe antropologu  James O’Connell jetuan mes fiseve Hadza në Tanzani, që merren me gjueti. Ata vunë re se gratë e moshuara të fisit e kalonin ditën duke gjetur ushqim për nipërit e tyre.
Studjuesja Hawkes thotë se të qënit gjysh i ka bërë njerëzit të kenë më tepër varësi sociale tek njëri tjetri, si dhe të kenë prirjen për të gëzuar vëmendjen e njëri tjetrit.
Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
|| 0:00:00
...  
🔇
X
24.11.2014
Programi televiziv Ditari me të rejat e fundit nga bota e rajoni. Njihuni me zhvillimet më të rëndësishme në vendin tuaj dhe mendimet e analistëve rreth tyre.

LAJME

Nishani dekoron veprimtarë të VATRES

Një ceremoni e posacme u organizua mbrëmë ngë kreu i Shtetit shqiptar në nderim të disa figurave të njohura të Federatës Pan-shqiptare në Amerikë
Më tepër

Pasojat e ngrohjes globale për Ballkanin Perendimor

Një raport i ri shkencor publikuar nga Banka Botërore konstaton se ndërsa planeti ynë ngrohet, valët e nxehtësisë dhe ekstremet e tjera klimatike që kanë ndodhur dikur një herë në 100 vjet apo më shumë, do të bëhen "një normalitet i ri."
Më tepër

Ndarja e pushtetit në Kosovë

PDK dhe LDK ende po diskutojnë ndarjen e posteve drejtuese
Më tepër

Shqipëri: Situata energjitike

Ministri Gjiknuri tha se masat shtrënguese po përmirësojnë gjendjen financiare të kompanisë OSHEE, ku mospagimi i faturave dhe vjedhjet zënë gati 40 për qind të energjisë në shkallë vendi.
Më tepër

Shtyhen bisedimet me Iranin

Irani dhe diplomatë perëndimorë thonë se bisedimet bërthamore mes Teheranit dhe gjashtë fuqive bërthamore do të shtyhen deri në korrik.
Më tepër

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • Male children and elders belonging to the ethnic Gayo tribe perform a traditional Saman dance during a ceremony in Gayo Lues highland district in Indonesia's Aceh province.
  • A worker uses a metal cutter as others carry to the dismantled parts of a decommissioned Indian Navy Ship INS Vikrant at a ship breaking yard in Mumbai.
  • A boy wearing a Doraemon t-shirt stands in front of a Christmas tree made up of Japanese Manga character Doraemon at a shopping mall in the central business district in Singapore.
  • Students have lunch outdoors at a primary school in Tongguan village, Liping county, Guizhou province, China.
  • An election official writes counted votes on a board at a polling station in Tunis, Tunisia.
  • Rebel fighters aim their weapons at forces loyal to Syria's President Bashar al-Assad in Maysaloun neighborhood in the old city of Aleppo.
  • Visitors walk through a silver grass field at the Sky Park in Seoul, South Korea.
  • A Bangladeshi woman cries for her missing relative on the second anniversary of the fire at Tazreen Fashions that killed over 100 workers, outside its factory in Savar, on the outskirts of Dhaka, Bangladesh.
  • People walk along an alley of plane trees in Frankfurt, Germany.
  • A ship sails in the Mediterranean Sea during a lightning strike, as seen from the Israeli coastal village of Mikhmoret, north of Tel Aviv.
  • A woman carries a boy covered with a mask and a plastic bag to protect against the rain in Shanghai, China.
  • A woman reflects in the water of a creek as she walks past a small bridge at the Hanau-Wilhelmsbad state park in Hanau near Frankfurt am Main, western Germany.
  • Residents of Guelmim, south western Morocco, standing on top of vehicles while stranded by rising waters. Government reports that heavy flooding in the south has killed at least 17 people with another 18 missing after heavy rains over the weekend.
  • The Soyuz-FG rocket booster with Soyuz TMA-15M space ship carrying a new crew to the International Space Station, ISS, blasts off at the Russian leased Baikonur cosmodrome, Kazakhstan.
  • Top high school students attend an annual award ceremony organized by Yemen's Education Ministry in Sana'a.
  • Taylor Swift performs "Blank Space" during the 42nd American Music Awards in Los Angeles, California, Nov. 23, 2014.

Interaktive

Amerika në 60 sekonda

No records found for this widget:806

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.

SHKARKONI PROGRAMIN FALAS TË ZËRIT TË AMERIKËS (VOA) PËR CELULARIN OSE TABLETIN TUAJ

 
Download mobile app for your Android device.
Download mobile app for your iPhone or iPad.