E hënë, 28 korrik, 2014

Lajme / Bota

Jetëgjatësia e njerëzve dhe faktori gjyshe

x
Në historinë moderne, shpesh gjysheve i kërkojnë të kujdesen për fëmijët. Po disa miliona vjet më parë, kur gjyshet filluan ta bëjnë këtë gjë, me sa duket ato patën një ndikim të rëndësishëm në evolucionin e njerëzve. Shkencëtarët mendojnë se ka një arsye madhore përse ne jetojmë shumë më gjatë se primatët e tjerë. Quhet “hipoteza e gjysheve”. Korrespondenti i Zërit të Amerikës Joe di Capua na njeh me studimin:
 
Profesorja e Universitetit të Antropologjisë në Utah Kristen Hawkes, thotë se njerëzit dallohen mes primatëve të tjerë kur është fjala për jetëgjatësinë.

“Një nga gjërat e ndryshme për njerëzit kur i krahasojmë me speciet e tjera më të afërta me ne, majmunët e tjerë të mëdhenj, është se ne jetojmë shumë më gjatë. Ne i kemi më të gjata vitet e fëmijërisë dhe më pas, edhe vitet e moshës madhore. Diçka veçanërisht e rëndësishme është se grat­ë zakonisht kanë vitet e pjellorisë dhe janë të shëndetshme dhe e kanë ciklin riprodhues për shumë vite me radhë”,  thotë profesorja.

Primatë të tjerë nuk janë po aq me fat në kë aspekt.

“Tek majmunët e tjerë, femrat, në se arrijnë moshën madhore, zakonisht vdesin në vitet e pjellorisë dhe ato plaken shpejt. Natyrisht, që të gjithë ne plakemi, por tek njerëzit ky proces është më i ngadaltë dhe ndodh më vonë se tek majmunët e tjerë të mëdhenj.”

Profesorja Hawkes thotë se ndryshimi i klimës mund t’i ketë ndryshuar gjërat, duke ndikuar tek rezervat e ushqimeve. Kështu, Savanat filluan t’i zenë vendin pyjeve në Afrikë.  
 
Profesorja Hawkes thotë se kur nënat filluan t’i ushqenin vetë fëmijët, për shkak të ndryshimit kushteve të vendbanimeve, ato nuk kishin më mundësi të lindnin aq shpesh. Ato ishin tepër të zëna në kërkim të ushqimit. Pikërisht atëhere filluan gjyshet të ndihmojnë.

“Po ashtu, kjo do të thonte, se femrat më të moshuara, të cilave po i merrnin fund vitet e pjellorisë, fillluan të kenë një jetë më aktive, duke i ndihmuar vajzat e tyre të ushqenin fëmijët. Kjo do të thonte që nënat ishin më të lira, pasi nuk do t’i ushqenin më fëmijët me gji për një kohë të gjatë”.

 Veprimi i përkujdesjes për fëmijët pati efekte afat-gjata.  

“Të gjitha ndryshimet që kanë ndodhur kanë ndikuar tek jetëgjatësia më e madhe e njerëzve krahasuar me primatët e tjerë. Ne plakemi më ngadalë dhe kemi vite më të gjata fëmijërie. Fëmijët tanë kanë varësi më të madhe tek, ne, por ne i japim fund periudhës së ushqyerjes me gji më shpejt se gjitarët e tjerë. Kjo hipotezë ka vite që qëndron.”
 
Kujdesi për fëmijët e vajzave mund të jetë bërë shkak për ndryshime gjenetike, që kanë bërë të mundur që femrat e moshuara të jetojnë më gjatë. Këto ndryshime, u transmetuan brez pas brezi. Simulimet me kompjuter tregojnë se majmunët, që e arrijnë moshën madhore kur janë 13 vjeç, jetuan edhe 15, ose 16 vjet të tjerë. Por njerëzit në vendet e zhvilluara, që arritën moshën madhore në 19 vjeç, zakonisht jetonin edhe 60 vjet të tjerë, ose më tepër.

Profesorja Hawks dhe kolegët e saj besojnë se rritja e jetëgjatësisë ndodhi shumë shpejt në terma shkencore, mes viteve 24 mijë dhe 60 mijë.

“Kombinimi i kujdesit të gjysheve dhe jetëgjatësia janë të lidhura”, thotë profesorja Hawks.

“Hipoteza e gjyshes” i ka bazat tek një studim i viteve 1980. Hawkes dhe antropologu  James O’Connell jetuan mes fiseve Hadza në Tanzani, që merren me gjueti. Ata vunë re se gratë e moshuara të fisit e kalonin ditën duke gjetur ushqim për nipërit e tyre.
Studjuesja Hawkes thotë se të qënit gjysh i ka bërë njerëzit të kenë më tepër varësi sociale tek njëri tjetri, si dhe të kenë prirjen për të gëzuar vëmendjen e njëri tjetrit.
Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
27.07.2014
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet.

SHKARKONI PROGRAMIN FALAS TË ZËRIT TË AMERIKËS (VOA) PËR CELULARIN OSE TABLETIN TUAJ

 
Download mobile app for your Android device.
Download mobile app for your iPhone or iPad.

LAJME

DASH publikon imazhet satelitore të raketave ruse

Departamenti amerikan i Shtetit thotë se imazhet janë prova se forcat ruse kanë qëlluar me raketa dhe artileri përtej kufirit, brenda në Ukrainën lindore.
Më tepër

Zjarret në Kaliforni shkatërrojnë 11 shtëpi

Në lindje të kryeqytetit Sakramento, qindra shtëpi përgjatë vargmalit të Sierra Nevadës u evakuuan
Më tepër

Luftimet pengojnë punën e hetuesve në vendin ku u rrëzua avioni

Një ekip hetuesish ndërkombëtarë, të specializuar për rrezimet e avionëve, u detyruan ta anulonin një vizitë në Ukrainën lindore
Më tepër

Obama, thirrje për armëpushim të menjëhershëm dhe pa kushte në Lindjen e Mesme

Presidenti Obama të dielën pati një bisedë telefonike me kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu.
Më tepër

Robotët Transformers në Podgoricë

Në kryeqytetin e Malit të Zi, personazhet e njohur janë krijuar me makina të prishura
Më tepër

Amerika në 60 sekonda

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Amerika në 60 sekondai
|| 0:00:00
...
 
🔇
X
24.07.2014
Amerika në 60 sekonda

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • Devotees with their mouths pierced with tridents participate in a ritual to worship the Hindu goddess Durga during Aadi festival celebrations in the southern Indian city of Chennai.
  • Dailin Duras Cabigayan, 27, smiles as she cradles her newly born baby girl, Chonalyn, as government health officials present her with a cake and clothing as the 100 millionth baby born into the Philippines' population during a short ceremony inside the Jose Fabella hospital in Manila.
  • Tug boats tow the Costa Concordia ship as they arrive outside Genoa's port, in northern Italy, where the ship will be broken up for scrap.
  • A civil defense member is stuck under debris at a site hit by what activists said were two barrel bombs dropped by forces loyal to Syria's President Bashar al-Assad inAl-Shaar neighborhood of Aleppo.
  • A Taiwanese man burns "ghost money" during the first day of Ghost Month in Taipei. The seventh lunar month marks the traditional Chinese Ghost Month where the gates of the underworld are opened and spirits of the deceased are set free to roam the world of the living.
  • A North Korean student choir sings as part of the celebrations for the anniversary of the Korean War armistice agreement, in Pyongyang.
  • Firefighters protect an evacuated home while the fast-moving wildfire called "Sand Fire" burns behind, near Plymouth, California, USA, July 26, 2014.
  • Wooden sailing boats take part in an exhibition regatta on Lake Leman near La Tour-de-Peilz, Switzerland, July 26, 2014.
  • A young Alphorn blower carries his Alphorn before performing an ensemble piece on the last day of the International Alphorn Festival on Lac de Tracouet near the village of Nendaz, Switzerland.
  • Spanish rider Dani Torres performs a jump during the Burn Freestyle Malaga motocross show at the Malagueta bullring in Malaga, southern Spain.
  • Participants take part in "The Sumo Run" in Battersea Park, London.
  • People walk around inside a partially inflated hot air balloon at the 32nd annual OuickChek New Jersey Festival of Ballooning in Readington, New Jersey, USA.
  • Marie-Julie Malboeuf of Canada lifts during the women's 58kg weightlifting competition at the 2014 Commonwealth Games in Glasgow, Scotland, July 26, 2014.
  • People look on from an overcrowded passenger boat navigating through the Buriganga River in Dhaka, Bangladesh.
  • Issa Abdulla Hemed Mohamed of Kenya swims in the men's 100m Butterfly heats during the 2014 Commonwealth Games in Glasgow, Scotland.

Interaktive