E premte, 24 tetor, 2014

Lajme / Bota

Jetëgjatësia e njerëzve dhe faktori gjyshe

x
Në historinë moderne, shpesh gjysheve i kërkojnë të kujdesen për fëmijët. Po disa miliona vjet më parë, kur gjyshet filluan ta bëjnë këtë gjë, me sa duket ato patën një ndikim të rëndësishëm në evolucionin e njerëzve. Shkencëtarët mendojnë se ka një arsye madhore përse ne jetojmë shumë më gjatë se primatët e tjerë. Quhet “hipoteza e gjysheve”. Korrespondenti i Zërit të Amerikës Joe di Capua na njeh me studimin:
 
Profesorja e Universitetit të Antropologjisë në Utah Kristen Hawkes, thotë se njerëzit dallohen mes primatëve të tjerë kur është fjala për jetëgjatësinë.

“Një nga gjërat e ndryshme për njerëzit kur i krahasojmë me speciet e tjera më të afërta me ne, majmunët e tjerë të mëdhenj, është se ne jetojmë shumë më gjatë. Ne i kemi më të gjata vitet e fëmijërisë dhe më pas, edhe vitet e moshës madhore. Diçka veçanërisht e rëndësishme është se grat­ë zakonisht kanë vitet e pjellorisë dhe janë të shëndetshme dhe e kanë ciklin riprodhues për shumë vite me radhë”,  thotë profesorja.

Primatë të tjerë nuk janë po aq me fat në kë aspekt.

“Tek majmunët e tjerë, femrat, në se arrijnë moshën madhore, zakonisht vdesin në vitet e pjellorisë dhe ato plaken shpejt. Natyrisht, që të gjithë ne plakemi, por tek njerëzit ky proces është më i ngadaltë dhe ndodh më vonë se tek majmunët e tjerë të mëdhenj.”

Profesorja Hawkes thotë se ndryshimi i klimës mund t’i ketë ndryshuar gjërat, duke ndikuar tek rezervat e ushqimeve. Kështu, Savanat filluan t’i zenë vendin pyjeve në Afrikë.  
 
Profesorja Hawkes thotë se kur nënat filluan t’i ushqenin vetë fëmijët, për shkak të ndryshimit kushteve të vendbanimeve, ato nuk kishin më mundësi të lindnin aq shpesh. Ato ishin tepër të zëna në kërkim të ushqimit. Pikërisht atëhere filluan gjyshet të ndihmojnë.

“Po ashtu, kjo do të thonte, se femrat më të moshuara, të cilave po i merrnin fund vitet e pjellorisë, fillluan të kenë një jetë më aktive, duke i ndihmuar vajzat e tyre të ushqenin fëmijët. Kjo do të thonte që nënat ishin më të lira, pasi nuk do t’i ushqenin më fëmijët me gji për një kohë të gjatë”.

 Veprimi i përkujdesjes për fëmijët pati efekte afat-gjata.  

“Të gjitha ndryshimet që kanë ndodhur kanë ndikuar tek jetëgjatësia më e madhe e njerëzve krahasuar me primatët e tjerë. Ne plakemi më ngadalë dhe kemi vite më të gjata fëmijërie. Fëmijët tanë kanë varësi më të madhe tek, ne, por ne i japim fund periudhës së ushqyerjes me gji më shpejt se gjitarët e tjerë. Kjo hipotezë ka vite që qëndron.”
 
Kujdesi për fëmijët e vajzave mund të jetë bërë shkak për ndryshime gjenetike, që kanë bërë të mundur që femrat e moshuara të jetojnë më gjatë. Këto ndryshime, u transmetuan brez pas brezi. Simulimet me kompjuter tregojnë se majmunët, që e arrijnë moshën madhore kur janë 13 vjeç, jetuan edhe 15, ose 16 vjet të tjerë. Por njerëzit në vendet e zhvilluara, që arritën moshën madhore në 19 vjeç, zakonisht jetonin edhe 60 vjet të tjerë, ose më tepër.

Profesorja Hawks dhe kolegët e saj besojnë se rritja e jetëgjatësisë ndodhi shumë shpejt në terma shkencore, mes viteve 24 mijë dhe 60 mijë.

“Kombinimi i kujdesit të gjysheve dhe jetëgjatësia janë të lidhura”, thotë profesorja Hawks.

“Hipoteza e gjyshes” i ka bazat tek një studim i viteve 1980. Hawkes dhe antropologu  James O’Connell jetuan mes fiseve Hadza në Tanzani, që merren me gjueti. Ata vunë re se gratë e moshuara të fisit e kalonin ditën duke gjetur ushqim për nipërit e tyre.
Studjuesja Hawkes thotë se të qënit gjysh i ka bërë njerëzit të kenë më tepër varësi sociale tek njëri tjetri, si dhe të kenë prirjen për të gëzuar vëmendjen e njëri tjetrit.
Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
23.10.2014
Emisioni televiziv Ditari

LAJME

Lufta kundër Ebolës

Organizata Botërore e Shëndetësisë thotë se lufta kundër Ebolës duhet të vazhdojë të përqëndrohet tek vendet e Afrikës perëndimore
Më tepër

Serwer: Incidenti në Beograd, shenjë e nacionalizmit

Analisti thotë se shumica e njerëzve në vendet e Ballkanit janë më të interesuar për vendet e punës se sa për formën e një flamuri që fluturon mbi një stadium
Më tepër

Shqipëria në Këshillin e të Drejtave të Njeriut, arritje për vendin

Intervistë me ambasadorin e Shqipërisë në Organizatën e Kombeve të Bashkuara Ferit Hoxha
Më tepër

Shkarkohet nënkryetari i KLD-së

Për shkarkimin e zotit Cefa dhe Lelcaj votuan 72 deputetë të së majtës
Më tepër

Diskriminimi i grave në Shqipëri

Studimi i INSTAT zbuloi diferencat e ndjeshme midis grave dhe burrave, sidomos në zonat rurale, ku dhuna në familje është më e madhe.
Më tepër

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • A woman walk past electoral campaign posters for the upcoming parliamentary elections in Tunis, Tunisia.
  • A volunteer of the German forces Bundeswehr helps to fix a glove of a protective suit during a training for the Ebola virus in Appen about 25 kilometers (15,5 miles) north of Hamburg, Germany.
  • A rebel fighter looks at his smartphone lying on a sofa in Bustan Pasha neighborhood of Syria's northern city of Aleppo.
  • Fire fighters are seen at the scene of a gas explosion at an apartment building in the center of Katowice, Poland. Five people were injured after the morning gas explosion, which caused part of the building to collapse.
  • Russian artist Yelena Zelenskaya displays pies she baked that look like North Korean leader Kim Jong Un, U.S. president Barack Obama, and German Chancellor Angela Merkel, prepared for the art performance titled, "Sweet Sanctions."
  • French violonist Anne Gravoin, the wife of French PM Manuel Valls, receives flowers from President Francois Hollande after Valls was awarded the Grand Cross of National Merit at the Elysee Palace in Paris, Oct. 22, 2014.
  • People dressed as Japanese TV character Ultra Seven walk on the red carpet during the opening ceremony of the 27th Tokyo International Film Festival in Tokyo, Japan.
  • A couple sunbath near a sculpture by Australian artist Mikaela Castledine, titled "Gift of the rhinoceros" on Sydney's Tamarama Beach as artists from 16 countries prepare their works for the upcoming Sculpture by the Sea exhibition.
  • A sculpture by Will Maguire titled 'Big Man' is shown as part of the "Sculpture by the Sea" exhibition at Sydney's Bondi Beach, Australia, Oct. 22, 2014.
  • A cross-country skier skis on a snow-covered field in the western Austrian village of Seefeld, following the first snowfall of the season.
  • Two raccoons inspect a carved pumpkin in their enclosure at the zoo in Hanover, central Germany, ahead of Halloween.

Interaktive

Amerika në 60 sekonda

No records found for this widget:806

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.

SHKARKONI PROGRAMIN FALAS TË ZËRIT TË AMERIKËS (VOA) PËR CELULARIN OSE TABLETIN TUAJ

 
Download mobile app for your Android device.
Download mobile app for your iPhone or iPad.