E premte, 25 korrik, 2014

Lajme / Bota

Jetëgjatësia e njerëzve dhe faktori gjyshe

x
Në historinë moderne, shpesh gjysheve i kërkojnë të kujdesen për fëmijët. Po disa miliona vjet më parë, kur gjyshet filluan ta bëjnë këtë gjë, me sa duket ato patën një ndikim të rëndësishëm në evolucionin e njerëzve. Shkencëtarët mendojnë se ka një arsye madhore përse ne jetojmë shumë më gjatë se primatët e tjerë. Quhet “hipoteza e gjysheve”. Korrespondenti i Zërit të Amerikës Joe di Capua na njeh me studimin:
 
Profesorja e Universitetit të Antropologjisë në Utah Kristen Hawkes, thotë se njerëzit dallohen mes primatëve të tjerë kur është fjala për jetëgjatësinë.

“Një nga gjërat e ndryshme për njerëzit kur i krahasojmë me speciet e tjera më të afërta me ne, majmunët e tjerë të mëdhenj, është se ne jetojmë shumë më gjatë. Ne i kemi më të gjata vitet e fëmijërisë dhe më pas, edhe vitet e moshës madhore. Diçka veçanërisht e rëndësishme është se grat­ë zakonisht kanë vitet e pjellorisë dhe janë të shëndetshme dhe e kanë ciklin riprodhues për shumë vite me radhë”,  thotë profesorja.

Primatë të tjerë nuk janë po aq me fat në kë aspekt.

“Tek majmunët e tjerë, femrat, në se arrijnë moshën madhore, zakonisht vdesin në vitet e pjellorisë dhe ato plaken shpejt. Natyrisht, që të gjithë ne plakemi, por tek njerëzit ky proces është më i ngadaltë dhe ndodh më vonë se tek majmunët e tjerë të mëdhenj.”

Profesorja Hawkes thotë se ndryshimi i klimës mund t’i ketë ndryshuar gjërat, duke ndikuar tek rezervat e ushqimeve. Kështu, Savanat filluan t’i zenë vendin pyjeve në Afrikë.  
 
Profesorja Hawkes thotë se kur nënat filluan t’i ushqenin vetë fëmijët, për shkak të ndryshimit kushteve të vendbanimeve, ato nuk kishin më mundësi të lindnin aq shpesh. Ato ishin tepër të zëna në kërkim të ushqimit. Pikërisht atëhere filluan gjyshet të ndihmojnë.

“Po ashtu, kjo do të thonte, se femrat më të moshuara, të cilave po i merrnin fund vitet e pjellorisë, fillluan të kenë një jetë më aktive, duke i ndihmuar vajzat e tyre të ushqenin fëmijët. Kjo do të thonte që nënat ishin më të lira, pasi nuk do t’i ushqenin më fëmijët me gji për një kohë të gjatë”.

 Veprimi i përkujdesjes për fëmijët pati efekte afat-gjata.  

“Të gjitha ndryshimet që kanë ndodhur kanë ndikuar tek jetëgjatësia më e madhe e njerëzve krahasuar me primatët e tjerë. Ne plakemi më ngadalë dhe kemi vite më të gjata fëmijërie. Fëmijët tanë kanë varësi më të madhe tek, ne, por ne i japim fund periudhës së ushqyerjes me gji më shpejt se gjitarët e tjerë. Kjo hipotezë ka vite që qëndron.”
 
Kujdesi për fëmijët e vajzave mund të jetë bërë shkak për ndryshime gjenetike, që kanë bërë të mundur që femrat e moshuara të jetojnë më gjatë. Këto ndryshime, u transmetuan brez pas brezi. Simulimet me kompjuter tregojnë se majmunët, që e arrijnë moshën madhore kur janë 13 vjeç, jetuan edhe 15, ose 16 vjet të tjerë. Por njerëzit në vendet e zhvilluara, që arritën moshën madhore në 19 vjeç, zakonisht jetonin edhe 60 vjet të tjerë, ose më tepër.

Profesorja Hawks dhe kolegët e saj besojnë se rritja e jetëgjatësisë ndodhi shumë shpejt në terma shkencore, mes viteve 24 mijë dhe 60 mijë.

“Kombinimi i kujdesit të gjysheve dhe jetëgjatësia janë të lidhura”, thotë profesorja Hawks.

“Hipoteza e gjyshes” i ka bazat tek një studim i viteve 1980. Hawkes dhe antropologu  James O’Connell jetuan mes fiseve Hadza në Tanzani, që merren me gjueti. Ata vunë re se gratë e moshuara të fisit e kalonin ditën duke gjetur ushqim për nipërit e tyre.
Studjuesja Hawkes thotë se të qënit gjysh i ka bërë njerëzit të kenë më tepër varësi sociale tek njëri tjetri, si dhe të kenë prirjen për të gëzuar vëmendjen e njëri tjetrit.
Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
25.07.2014
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet.

SHKARKONI PROGRAMIN FALAS TË ZËRIT TË AMERIKËS (VOA) PËR CELULARIN OSE TABLETIN TUAJ

 
Download mobile app for your Android device.
Download mobile app for your iPhone or iPad.

LAJME

Sfidat në veriun e Kosovës, tre vjet pas ndërhyrjes

Në Kosovë, është shënuar tre vjetori i ndërhyrjes në veriun e banuar me shumicë serbe dhe ngjarjet që pasuan atë ndërhyrje
Më tepër

Pentagoni: Rusia do të transferojë armë tek separatistët

Sipas zëdhënësit të Pentagonit, ngarkesa e re do përbëhet nga sisteme artilerie me kalibër më të madh se më parë
Më tepër

Mogherini: BE e përkushtuar për intergrimin e Ballkanit perëndimor

Ministrja italiane e Punëve të Jashtme Federica Mogherini, në kuadër të turneut të saj ballkanik, ishte sot në Shkup
Më tepër

Rritet fluksi turistik në Sarandë

Rritja është siguruar falë përmirësimit të infrastrukturës dhe të mjaft shërbimeve ndaj vizitorëve
Më tepër

Kostoja e arsimit në SHBA

Dokumentari Ivory Tower flet për koston e lartë të arsimimit në SHBA
Më tepër

Amerika në 60 sekonda

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Amerika në 60 sekondai
|| 0:00:00
...
 
🔇
X
24.07.2014
Amerika në 60 sekonda

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • Men watch the runway on the morning of the final MH17 flight arriving at Kuala Lumpur International Airport. Malaysia Airlines retired flight number MH17 after its Amsterdam to Kuala Lumpur flight was shot down over the Ukraine.
  • Palestinian children, some flashing the V-sign, play with the photographer at a United Nations school where hundreds of families have sought refuge after fleeing their homes following heavy Israeli forces' strikes, in Jebaliya refugee camp, Gaza Strip.
  • Relatives of Lebanese passenger Mohamed Akhdar, 23, who was aboard the Air Algerie plane that crashed over Mali on Thursday, mourn at the family's home in the village of Zrairiyeh in south Lebanon.
  • Syrian civil defense workers rescue a man from under the rubble after a Syrian government helicopter allegedly dropped a barrel bomb on the Sakhour eastern neighborhood, in the northern city of Aleppo.
  • Sailors of the Russian Black Sea Fleet march as they prepare for Navy Day celebrations in the Crimean city of Sevastopol. Russia announced Wednesday that it had begun expanding and modernizing its Black Sea fleet based in Crimea with new ships and submarines.
  • A relative carries a portrait of a passenger who died in a TransAsia Airways plane crash Wednesday, at a funeral home on Taiwan's offshore island of Penghu.
  • An Iranian man and woman sit under a mural bearing the holy Kaaba of Mecca and Dome of the Rock of Jerusalem at Palestine square as they wait for the weekly friday prayers during a demonstration in Tehran to mark Quds (Jerusalem) Day.
  • A giant dog is steered through the center of Liverpool, England as she and two other giants, a girl, left, and a grandmother parade for three days telling the story of the city's involvement in World War I.
  • A Muslim woman prays after the last Friday prayers of the holy fasting month of Ramadan at the Jama Masjid (Grand Mosque) in the old quarters of Delhi, India.
  • Tourists cover their bodies with black mud before taking a mud bath at a swimming resort in Suining, Sichuan province, China. The temperature in Suining reached 35 degrees Celsius (95 degrees Fahrenheit) on Friday.
  • A herd of goats graze at the almost dried out Maria Cristina reservoir near Castellon. Spain's southeast is suffering the worst drought after the driest winter in 150 years.
  • Pedestrians look at tropical fish displayed in a fish tank in the window of Sony's showroom in Tokyo's shopping district Ginza. Some 1,000 fish, brought in from the waters around Japan's southern island of Okinawa, will be displayed in the tank through Aug. 31.
  • Laura Halford of Wales jumps during her hoop routine as she competes in the rhythmic gymnastics individual all-around final event at the 2014 Commonwealth Games in Glasgow, Scotland.
  • Tourists crowd Palma de Mallorca's Arenal beach on the Spanish Balearic island of Mallorca. Spain was host to 28 million foreign tourists in the first half of 2014, a 7.3 percent increase over the same period in 2013, according to figures from the Spanish Institute for Tourist Studies.

Interaktive