E martë, 23 shtator, 2014

Lajme / Ballkani

Roli i Woodrow Wilson në pavarësinë e Shqipërisë

x
Keida Kostreci
Woodrow Wilson fitoi zgjedhjet presidenciale në Shtetet e Bashkuara tre javë para se Shqipëria të shpallte pavarësinë në nëntor të vitit 1912. Por duhet të kalonin disa vjet para se refuzimi prej tij i planeve për ndarjen e Shqipërisë, t’i siguronte ish-Presidentit amerikan një vend nderi në historinë shqiptare. Vizioni i Presidentit Wilson për botën, roli i shqiptaro-amerikanëve dhe rrethanat historike kontribuan në vendimin që do të rikonfirmonte pavarësinë e Shqipërisë.

Kur i hedh një vështrim botës së pas Luftës së Parë Botërore në vitet 1919-1920 dhe vendimit të Woodrow Wilsonit për të mos lejuar copëtimin e Shqipërisë, nuk mund t’i shpëtosh mendimit se sikur rrjedha e ngjarjeve të kishte shkuar vetëm pak më ndryshe, harta e Shqipërisë nuk do të ishte kjo që njohim sot. Ndoshta  një pjesë e fatit të Shqipërisë, u mbrujt kur Presidenti Wilson paraqiti parimin e vetëvendosjes së popujve, që sipas historianit Bernd Fischer, ishte ndër më të rëndësishmit në planin e tij  prej 14 pikash, sipas së cilit kufijtë nuk mundet të caktoheshin më mbi bazën e politikës së fuqive të mëdha.

“Por mendoj se ai ishte gjithashtu i interesuar për të mirën e popujve më të vegjël në Evropë, të cilët nuk ishin marrë parasysh në politikën e fuqive të mëdha. Pra ishte një politikë vizionare përsa i takon botëkuptimit, por ishte edhe një shqetësim shumë konkret për popuj të caktuar dhe shqiptarët përfituan nga kjo”.
        
Në dhjetor të vitit 1918 Presidenti Wilson u nis për në Evropë ku  kaloi pjesën më të madhe të gjashtë muajve të ardhshëm i përfshirë në negociatat e Konferencës së Paqes në Paris. Negociatat për fatin e Shqipërisë, kishin të bënin me synimet për kontrollin e Adriatikut. Territoret shqiptare ishin copëtuar një herë nga fuqitë e mëdha në vitin 1913. Por synimet e fqinjëve nuk ishin ndalur aty.

“Shqipëria, nëse do të kishte qenë në dorën e Italisë dhe Jugosllavisë, që mbështeteshin nga Britania dhe Franca, me siguri që do të ishte ndarë në bazë të Traktatit të Fshehtë të Londrës që italianët e negociuan në vitin 1915”.
        
Fuqitë evropiane donin të vazhdonin diplomacinë tradicionale. Presidenti Wilson e hodhi poshtë idenë e aleancave sekrete në diskutimet e tij në Paris. Një nga këto marrëveshje të fshehta ishte e ashtuquajtura Tittoni-Venizelos e vitit 1919, kur Italia dhe Greqia kishin rënë dakord për marrjen e pjesëve të Shqipërisë.       

“Disa nga fuqitë e mëdha kishin rënë dakord fshehtas pa dijeninë apo angazhimin e Shteteve të Bashkuara që ta ndanin Shqipërinë dhe Presidenti Wilson kur e mori vesh një gjë të tillë tha se nuk do ta mbështeste”, thotë Robert Enholm, Drejtor Ekzekutiv i Shtëpisë së Woodrow Wilsonit në Uashington, ku ish-presidenti kaloi vitet pas largimit nga posti".

Për historianin Nikolla Pano, rreziku që i kanosej Shqipërisë ishte synimi i fqinjëve por edhe dobësia e qeverisjes së vendit.  Profesor Pano thotë se në fillim të negociatave, Presidenti Wilson kishte prirjen të bënte disa lëshime.
 “Por ajo që filloi ta bënte Wilsonin të mbështeste gjithnjë e më shumë Shqipërinë, ishte fakti që Greqia dhe sidomos Italia u bënë gjithnjë e më kërkuese”.

Më 9 dhjetor 1919, Franca dhe Anglia – pa praninë e Shteteve të Bashkuara - arritën një marrëveshje që i jepte Italisë mandatin ta shkëpuste Vlorën dhe që Greqia të merrte territorin përreth Gjirokastrës, por jo Korçën. Profesor Pano thotë se Presidenti Wilson u befasua që italianët dhe grekët ishin të pakënaqur dhe donin më shumë pjesë territori nga Shqipëria dhe kur u ngrit pyetja e kufijve veriorë,  ai u zhgënjye plotësisht, duke kuptuar se ajo që po propozohej do të sillte zhdukjen e Shqipërisë.

“Më 6 mars, Presidenti Wilson me forcë i hodhi poshtë këto kërkesa dhe nga këndvështrimi i tij çështja e Shqipërisë nuk ishte e hapur për diskutim dhe fati i Shqipërisë do të përcaktohej në një sërë takimesh pas Konferencës së Paqes”.

“Meqë amerikanët luajtën një rol të rëndësishëm në fazat e fundit të luftës, fjala e Woodrow Wilsonit kishte peshë të madhe”.

Shtetet e Bashkuara nuk e kishin njohur shumë Shqipërinë, para një misioni për mbledhje faktesh në vitin 1914 nga ministri amerikan në Greqi, George Frederick Williams. Por historianët bien dakord se kishte edhe një faktor tjetër thelbësor në qëndrimin amerikan.
    
"Faktori tjetër që duhet mbajtur parasysh në fillimin e skenarit të mbrojtjes së Shqipërisë, është roli i diasporës shqiptare sidomos asaj në Shtetet e Bashkuara dhe udhëheqësit e saj si Faik Konica e sidomos Fan Noli. Faik Konica ishte jashtë vendit gjatë pjesës më të madhe të luftës, por Fan Noli ishte në këtë kohë në Shtetet e Bashkuara, po ashtu edhe njerëz të tjerë të njohur si Kostë Çekrezi dhe Kristo Dako”.

Kështu mendon edhe zoti Enholm i Shtëpisë Woodrow Wilson.
 
“Presidenti Wilson nuk e pranoi ndarjen e Shqipërisë falë parimit të tij të vetëvendosjes, dhe më konkretisht edhe nga kontaktet me shqiptaro-amerikanët”.
        
Zoti Pano thotë se shqiptarët ndërmorën një fushatë masive propagande për ruajtjen e pavarësisë së Shqipërisë dhe tërësisë së saj territoriale.

Dy ditë pas qëndrimit të shprehur nga Amerika në vitin 1920, gazeta Dielli vlerësoi rolin e Shteteve të Bashkuara dhe Kostë Çekrezi e bëri të qartë që Shtetet e Bashkuara e kishin shpëtuar Shqipërinë, në një intervistë në gazetën New York Times. Më pas atë vit Shqipëria u bë anëtare e Lidhjes së Kombeve.

Trashëgimia e Woodrow Wilsonit është  e ndërlikuar. Disa bëjnë përgjegjëse platformën e tij për shumë nga problemet moderne të Ballkanit, sidomos ato që kanë lidhje me konfliktet e viteve 1990. Por siç thonë historianët, po të mos kishte ndërhyrë Woodrow Wilson, kishte shumë gjasa që Shqipëria të ishte më e vogël se sa është sot.

Ky rol i Shteteve të Bashkuara nuk është harruar nga shqiptarët, ndërsa ata festojnë 100 vjetorin e pavarësisë.
Ky forum është mbyllur
Përzgjedhja e komenteve
Komente
     
nga: Anonim
27.11.2012 20:05
FALIMINDERIT ISH PRESIDENTIT TE USA Wilson QE RUAJTI PAVARESINE E SHQIPERISE ME SIPERFAQE 28.000 KM2 NE KONFERENCEN E PAQES NE PARIS..FALIMINDERIT AMERIKE..TANI NGELET BASHKIMI I KOMBIT NE SHQIPERINE ETNIKE KU TI BASHKOHEN SHQIPERISE KOSOVA,LUGINA E PRESHEVES,PLAVA DHE GUCIA DHE SHQIPETARET E MAQEDONISE KJO ESHTE E ARITSHME,NDERSA PER CAMERINE DUHET ZGJIDHJE NE RADHE TE PARE GREQIA TE NJOHE GJENOCIDIN E BERE PER CAMERINE,TI JEPET PRONAT CAMEVE DHE GJUHA SHQIP NE NJE KOHE PREJ 10 VJETESH TE BEHET REFERENDUM ME KE DUAN TE RINE ME SHQIPERINE APO ME GREQINE..


nga: Azem nga: Canada
27.11.2012 19:42
GOD Bless America


nga: Xhevahir Gradica nga: Durres
27.11.2012 17:15
Wilson eshte burre shteti me njohje dhe admirim ne te gjithe Boten. Mbrojtja qe ai dhe Amerika i beri çeshtjes shqiptare eshte vendimtare dhe percaktuese. Ne dhe brezat qe do vine i jemi dhe duhet t'i jene mirenjohes popullit dhe politikes amerikane te cilet na kane mbeshetur ne luften tone per liri kombetare. Wilsoni shpetoi Shqiperine nga sakatosja e copetimit perfundimtar ne 1915, Klinton e NATO shpetuan nga shfarosja shqiptaret ne Kosove ne vitin 1999.

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
22.09.2014
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet.

LAJME

200 vjetori i himnit amerikan

Historia e këngës mbi vargjet e shkruar nga poeti Francis Scott Key
Më tepër

SHBA fillojnë sulmet ajrore kundër Shtetit Islamik në Siri

Zëdhënësi i Pentagonit, Jeff Pool i tha Zërit të Amerikës se në sulmet kundër militantëve në Siri janë angazhuar avionë luftarakë dhe anije të pajisura me raketa kruz.
Më tepër

Ukraina, parakushte për armëpushim afatgjatë me rebelët

Ministri i jashtëm i Ukrainës, Pavlo Klimkin thotë se tërheqja e plotë e forcave ruse dhe armëve të tyre të rënda, është parakusht për një armëpushim të qëndrueshëm me separatistët.
Më tepër

Opozita siriane, thirrje për sulme ajrore kundër ISIS

Lideri i koalicionit kryesor opozitar të Sirisë, Hadi el-Bahra bëri thirrje për sulme ajrore të menjëhershme kundër militantëve të Shtetit Islamik në Siri.
Më tepër

OKB: Masat për klimën nxisin rritjen ekonomike

Një raport historik i fundit i Kombeve të Bashkuara thotë se rritja ekonomike mund të nxitet nga masat kundër ndryshimit të klimës
Më tepër

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • Former U.S. President Bill Clinton and former Secretary of State Hillary Clinton embrace during the opening plenary session labeled "Reimagining Impact" at the Clinton Global Initiative 2014 (CGI) in New York.
  • In this photo provided by the Spanish Defense Ministry, aid workers and doctors transfer Manuel Garcia Viejo, a Spanish priest who was diagnosed with the Ebola virus while working in Sierra Leone, from a military plane to an ambulance as he leaves the Torrejon de Ardoz military airbase, near Madrid.
  • A Syrian Kurdish woman carries her belongings after crossing into Turkey near the southeastern town of Suruc in Sanliurfa province.
  • A Kurdish woman runs away from a water cannon near the Syrian border after Turkish authorities temporarily closed the border at the southeastern town of Suruc in Sanliurfa province.
  • Members of the Iran's Revolutionary Guard march during an annual military parade marking the 34th anniversary of outset of the 1980-88 Iran-Iraq war, in front of the mausoleum of the late revolutionary founder Ayatollah Khomeini just outside Tehran.
  • Japan's Mami Umeki competes with Mongolia's Munkhtuya Battulga (blue) during their women's -78 kg bronze medal judo contest at the Dowon Gymnasium during the 17th Asian Games in Incheon, South Korea.
  • Pierrelatte's zoo director Samuel Martin holds African dwarf crocodiles, three days after their birth at the zoological center La Ferme aux Crocodiles in Pierrelate, southeastern France.
  • Students stage a rally at the Chinese University of Hong Kong campus in Hong Kong. Thousands of students boycotted classes to protest Beijing’s decision to restrict electoral reforms in a weeklong strike marking the latest phase in the battle for democracy in the southern Chinese city.
  • Activist Gloria Fallon, from Chicago, holds a parachute banner which reads 'Justice' while taking part in the Flood Wall Street demonstration in Lower Manhattan, New York. Hundreds of protesters assembled in New York City's financial district, with some planning to risk arrest during an unsanctioned blockade on Wall Street to call attention to what organizers say is capitalism's contribution to climate change.
  • Japan's Miho Teramura competes in the heats of women's 50m butterfly swimming event during the 17th Asian Games at the Munhak Park Tae-hwan Aquatics Centre in Incheon, South Korea.

Interaktive

Amerika në 60 sekonda

No records found for this widget:806

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.

SHKARKONI PROGRAMIN FALAS TË ZËRIT TË AMERIKËS (VOA) PËR CELULARIN OSE TABLETIN TUAJ

 
Download mobile app for your Android device.
Download mobile app for your iPhone or iPad.