E mërkurë, 08 korrik, 2015

Lajme / Bota

Bleta robotike kërkon të zbulojë komunikimin

x
Shkencëtarët në Berlin kanë krijuar një bletë robotike që ndërvepron me bletët e gjalla. Ata shpresojnë se roboti do të bëjë që të kuptohet më mirë mënyra se si komunikojnë bletët - diçka për të cilën kanë vrarë mendjen për dekada me radhë.
 
Shkencëtarët në Universitetin Freie të Berlinit janë entuziastë për bletën robotike që mund të fluturojë me bletët e gjalla në koshere. Vallja e bletës është një pjesë integrale e sistemit të komunikimit mes tyre.

Çdo ditë bletët punëtore duhet të vizitojnë mijëra lule për të mbledhur nektar të mjaftueshëm për të prodhuar mjaltë dhe polen  me të cilën ato ushqejnë larvat.
Por, ato që për syrin e pastërvitur mund të duken vetëm si udhëtime të pa ndonjë qëllim për të gjetur lule në mënyrë të rastësishme, janë në të vërtetë shpesh udhëtime të planifikuara përmes komunikimit.

Vallja është një pjesë integrale në komunikimin mes bletëve, thotë Tim Landgraf, një nga shkencëtarët që punojnë për projektin e bletëve robotike.

"Vallja do të thotë se ato kanë një sjellje të caktuar në koshere. Kështu ato fluturojnë jashtë që të gjejnë nektar, apo të gjejnë një pemë në lulëzim. Pastaj shkojnë përsëri në koshere dhe lëvizin në një mënyrë të caktuar. Bletët e tjera e ndjekin kërcimin. Dhe të gjtha e dinë se ku të shkojnë."

Vallja e bletëve u përshkrua fillimisht nga shkencëtari austriak, Karl Von Frisch në vitin 1940. Duke punuar në Universitetin e Mynihut në Gjermani, ai dhe ndihmësit e tij kaluan dekada të tëra duke studiuar bletët për të përcaktuar se si ato e komunikojnë vendndodhjen e ushqimit.
 
Në vitin 1943, duke punuar në Grac në kulmin e Luftës së Dytë Botërore, ai e përshkroi kërcimin e bletëve në një revistë austriake të zoologjisë. Teoria u testua, dhe, edhe pse ajo ka ende skeptikët e saj, mjaftoi që komiteti i çmimeve Nobel t'i jepte atij çmimin në fiziologji ose mjekësi për vitin 1973.

Por edhe sot nuk dihet shumë në lidhje me kërcimin. Për shembull, nuk është plotësisht e qartë se si bletët mund të ndjekin vallen në koshere në errësirë të plotë.
Gjithashtu, shumë nga lëvizjet e valles së bletëve janë të paqarta.
Megjithatë, shkencëtarët e kuptojnë se si bleta u tregon bletëve të tjera një vend të caktuar, i cili tregohet kryesisht përmes kohëzgjatjes së valles, dhe se si ajo është e pozicionuar në lidhje me diellin.

Siç shpjegon Landgraf, shkencëtarët mendojnë se kanë arritur një kufi se sa mund të mësojnë vetëm duke ndjekur lëvizjet e bletëve.
 
"Në një pikë arrin kufirin pra duhet diçka që të komunikojë me to. Dhe këtë na e bën roboti," thotë Landgraf.
 
Projekti i bletës robotike ka qenë aktiv prej gjashtë vjetësh, pra që nga viti 2006.
Gjatë vitit të fundit, shkencëtarët kanë përdorur robotin për të testuar teorinë e vallëzimit që Karl Von Frisch zhvilloi dekada më parë.

Për të treguar vendndodhjen e nektarit ose polenit pranë kosheres bletët vallëzojnë me një lëvizje rrethore. Për të treguar një vend më shumë se 150 metra larg, bletët bëjnë një valle më të ndërlikuar në një formë me 8 lëvizje. Në këtë valle këndi i lëvizjes lidhet me drejtimin ku bletët duhet të fluturojnë kur të largohen nga kosherja.

Kohëzgjatja e valles tregon distancën - dhe sa më i gjatë të jetë vallzimi – aq më larg është pema apo lulja që bleta vallëzuese po u tregon bletëve të tjera. Me një balerinë robotike, shkencëtarët tani mund të fillojnë të kuptojnë lëvizje të caktuara për të parë se si ato e ndryshojnë sjelljen e bletëve.

"Kemi krijuar një valle artificiale dhe po testojmë se si funksionon," thotë ai.
"A e kuptojnë ato? A fluturojnë ku ne duam që ato të fluturojnë? Cilat pjesë të valles janë informative?"

Truri i bletës është rreth 1milimetër si diametër. Por fakti që ato janë në gjendje të komunikojnë për vende të veçanta nëpërmjet llogaritjeve komplekse që përfshijnë kënde dhe distanca është diçka që i ka tërhequr shkencëtarët për dekada të tëra.
Raul Rojas është profesor i inteligjencës artificiale në Freie Universitet (Fraje Univerzitet) të Berlinit dhe ka qenë i përfshirë me projektin e bletëve robotike që nga fillimi.

Ai mendon se deshifrimi i plotë se si komunikojnë bletët do të jetë një hap i madh përpara për shkencën, edhe pse nuk mund të ketë ndonjë përdorim praktik të menjëhershëm.

"Vallja e bletëve është një lloj komunikimi i mahnitshëm, sepse është një komunikim me simbole. Dhe nuk ka shumë shembuj të komunikimeve simbolike në botën shtazore," thotë ai.

"Në se do ta kuptojmë më mirë këtë komunikimi, kjo do të ishte një arritje për shkencën bazë dhe për shkencën në përgjithësi."
Ky forum është mbyllur
Komente
     
Në këtë forum nuk ka ende komente. Bëhuni i pari që komentoni

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
07.07.2015
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet. Ju mund të gjeni gjithashtu të rejat e fundit nga mjekësia dhe shkenca, si edhe nga bota e artit.

LAJME

Serbi: Kryeministri serb i gatshëm të shkojë në Srebrenicë

Kryeministri i Serbisë, Aleksandër Vuçiç tha se qeveria e tij ka vendosur që ai të marrë pjesë në përvjetorin e masakrimit të 8 mijë myslimanëve boshnjak në Srebrenicë
Më tepër

Zbulohen vatra masive me marijuanë në Tepelenë

Rreth 11.000 bimë narkotike janë shkatërruar në zonë e fshatit Nivicë të Kurveleshit në një terren natyror vetem gjate nje dite
Më tepër

Udhëheqësit evropianë mund të takohen përsëri të dielën për Greqinë

Burimet thanë se udhëheqësit mund të miratojnë një plan ndihme për Greqinë, nëse institucionet kreditore janë të kënaqur me një propozim grek për reforma
Më tepër

Strategjia për luftimin e ISIS-it

Sekretari i Mbrojtjes Ash Carter dhe Shefi i Shtatmadhorisë, Gjenerali Martin Dempsey, sot flasin para ligjvënësve amerikanë
Më tepër

Truri në bisedë shoqërore

Shkencëtarët ofrojnë një pamje të rrallë se si truri i njeriut punon kur është angazhuar në bisedë shoqërore
Më tepër

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • The pack with Britain's Christopher Froome, wearing the overall leader's yellow jersey, crosses Meuse river in Huy during the fourth stage of the Tour de France cycling race over 223.5 kilometers (138.9 miles) with start in Seraing, Belgium, and finish in Cambrai, France.
  • Britain's Prime Minister David Cameron, right, and London Mayor Boris Johnson walk through the 7/7 memorial in Hyde Park, London, to lay wreaths to mark the 10th anniversary of suicide bomb attacks on London's transit system.
  • People check a car damaged by a car bomb attack near a mosque in Yemen's capital Sana'a. Two deadly car bombs hit the capital and a southern city, state news agency Saba reported, a day after air strike and clashes killed almost 200 people nationwide.
  • A man walks with a horse past a puddle in the northern hill town of Shimla, India.
  • Serena Williams of the United States returns the ball to Victoria Azarenka of Belarus during their singles match at the All England Lawn Tennis Championships in Wimbledon, London.
  • Maria Sharapova of Russia reacts during her match against Coco Vandeweghe of the U.S.A. at the Wimbledon Tennis Championships in London.
  • People watch as Jandilla fighting bulls and revelers run during the running of the bulls at the San Fermin festival in Pamplona, Spain.
  • A Jandilla bull charges at a participant during the first "encierro" (bull-run) of the San Fermin Festival in Pamplona, northern Spain.
  • A fisherman rides past an algae-covered beachside in Rizhao, Shandong province, China, July 6, 2015.
  • Members of the U.S. women's soccer team and fans celebrate the team's World Cup championship during a public celebration in Los Angeles. This was the first U.S. stop for the team since beating Japan in the Women's World Cup final in Canada.
  • Two walkers make their way along the Schneeferner glacier at German highest mountain Zugspitze near Garmisch-Partenkirchen, southern Germany.

Interaktive

Nuk keni telefon inteligjent?
Nuk ka problem!
Shkarkoni falas aplikacionin e VOA në telefonin tuaj.

 Shkarkoni aplikacionin mobil për tipin e telefonit tuaj.