E dielë, 19 prill, 2015

Lajme / Ballkani

2013 mbetet vit i vështirë për ekonominë shqiptare

Intervistë me shefin e misionit të FMN-së për Shqipërinë, Nadeem Ilahi

x
Shefi i misionit të FMN-së për Shqipërinë, Nadeem Ilahi thotë se viti 2013 do të jetë një vit  i vështirë për ekonominë shqiptare. Në një intervistë me kolegen Rudina Dervishi, zyrtari i FMN-së flet për rrezikun e borxhit të lartë, problemet e sektorit bankar dhe nevojën për reforma strukturore.

Zëri i Amerikës: Zoti Ilahi, së pari do të doja opinionin tuaj lidhur me gjendjen ekonomike të Shqipërisë gjatë vitit 2012. Si e përballoi Shqipëria krizën financiare të Eurozonës?

Nadeem Ilahi: Ecuria ekonomike e Shqipërisë gjatë 2012-s duhet të vihet në kontekstin e krizës së Eurozonës. Shqipëria e përballoi mirë atë që nga 2008-a kur filloi kriza. Me lidhjet e ngushta me Italinë dhe Greqinë, mund të prisje një tronditje më të madhe të ekonomisë. Por nëse shohim shifrat, ekonomia e Shqipërisë është një nga të paktat në rajon që nuk përjetoi rritje negative. Ka një numër faktorësh që ndikuan këtu – stimulimi fiskal i bërë nga qeveria, pati politika bankare të kujdesshme që parandaluan tronditjet që patën vende të tjera në rajon. Pra këto ndikuan që të kishte një rritje të vogël por të qëndrueshme deri në vitin 2012. Viti që lamë filloi me një situatë të vështirë të motit, që ndikoi në uljen drastike të ekonomisë, në fakt në nivele negative në tremujorin e parë. Kjo, e ndërthurur me klimën financiare në Evropë vitin e kaluar, ndikoi gjithashtu në besimin e investitorëve dhe të konsumatorëve në Shqipëri. Pati lajme jo të mira në mesin e vitit që erdhën nga Greqia dhe kjo ndikoi në ngadalësimin ekonomik. Pra ecuria ka qënë e dobët, por Shqipëria mënjanoi kontraktimin e ekonomisë.



Zëri i Amerikës: Ka shifra kontradiktore kur flitet për vlerësimet. FMN-ja dhe Banka Botërore thonë se rritja ekonomike për 2012 ka qënë mes zero presje 5 dhe zero presje 8-ës ndërsa qeveria thotë se ajo do të jetë mbi 2 përqind. Përse kjo mospërputhje në shifra?

Nadeem Ilahi: Parashikimet në këtë kohë të paqëndrueshme janë të vështira. Kur pamë ecurinë e ekonomisë në tetor, faktorët tregonin se ekonomia do të ishte e dobët. Ka njoftime se ndikimi nga kriza në Evropë nuk ka qënë aq i madh. Mendimi ynë është se rritja do të jetë në fakt pak më e lartë, ndoshta më shumë se 1 përqind, por dyshojmë se do të arrijë 2 përqindshin.

Zëri i Amerikës: Qeveria ka pranuar se ka ulje të rritjes ekonomike dhe fajëson për këtë krizën në Eurozonë. A ka faktorë të tjerë, të brendshëm që kanë sjellë këtë rënie?

Nadeem Ilahi: Siç e përmenda, vështirësitë e motit në fillim të vitit luajtën rol në rënie. Por Greqia ishte një faktor i rëndësishëm. Shumë shqiptarë emigrantë nuk kanë dërguar më aq shumë të ardhura në vend. Italia është një partnere e ngushtë e Shqipërisë. Disa përllogaritje tregojnë se dy e treta e eksporteve shqiptare shkojnë në Itali. Një faktor që e ka ndihmuar Shqipërinë për të mos patur një ulje të madhe është se ajo ka qënë në gjendje të riorientojë eksportet e saj, larg nga Italia dhe Greqia dhe më shumë drejt partnerëve jo tradicionalë si Turqia dhe Kina. Përshembull nafta dhe mineralet janë tani një pjesë e madhe e ekporteve dhe këto janë mallrat ë reja që kanë hyrë në shportën e eksporteve të Shqipërisë kohët e fundit. Kjo ka ndihmuar në zbutjen e një rënieje më të madhe ekonomike.

Zëri i Amerikës: Të flasim pak për borxhin publik, më i larti në rajon sipas jush. Ju keni shprehur shqetësimin tuaj për këtë. Në fillim të vitit qeveria premtoi të shkurtojë borxhin, por në fund të vitit miratoi një ligj për të ngritur kufirin e borxhit mbi 60 përqind. Çfarë ndodh kur ngrihet kufiri i borxhit për një ekonomi si Shqipëria? Disa mund të thonë, kufiri e ka kaluar 60 përqindëshin, kufirin që ju shqetëson kaq shumë dhe asgjë s’ka ndodhur?

Nadeem Ilahi: Po, është e vërtetë, borxhi është shumë i lartë, ndoshta më i larti në rajon. Kjo në vetvete paraqet problem për rritjen ekonomike në të ardhmen dhe rreziqe të tjera. Problemi tjetër është se gati gjysma e borxhit të Shqipërisë është afatshkurtër. Ai maturohet brenda 12 muajsh. Një faktor tjetër që ndikon është se borxhi i brendshëm, 70 përqind e tij mbahet nga sistemi bankar, që në vetvete është në pronësi të lartë të bankave të huaja, që nga ana e tij ka qënë nën presionin e krizës financiare evropiane. Këshilla jonë për autoritetet ishte që të tregojnë kujdes në ndjekjen e këtyre lidhjeve. Mund të mos ndodhë asgjë por klima financiare në Evropë mund të sjellë një rrezik më të madh me këtë përqindje kaq të lartë të borxhit.

Zëri i Amerikës: Qeveria kishte në plan të ulte borxhin përmes privatizimit të Albpetrolit i cili duket se dështoi. Çfarë planesh të tjera mund të përdorë qeveria për të ulur këtë borxh, që ju thoni se është i rrezikshëm?

Nadeem Ilahi: Albpetroli ishte një çështje që e diskutuam kur ishim në tetor. Pra siç e dini privatizimi nuk ndodhi. Qeveria po kërkon tani të privatizojë disa hidrocentrale por kjo nuk është ndonjë shumë e madhe. Por ulja e borxhit duhet të vijë përmes buxhetit. Këshilla jonë ka qënë se duhet të merren masa për shkurtimin e shpenzimeve dhe rritjen e të ardhurave për ta mbajtur borxhin gjatë 2013-s në të njëjtin nivel që është sot dhe më pas të zvogëlohet gradualisht. Ne kemi theksuar se vitet e mëparshme presionet fiskale kanë rënduar mbi shpenzimet kapitale. Kjo është problematike për Shqipërinë pasi ka shumë nevoja zhvillimi, ka nevojë për infrastrukturë. Të zvogëlosh kapitalin në një kohë si kjo është shumë negative për rritjen në një periudhë afatgjatë. Pra këshilla jonë ka qënë shkurtimi i shpenzimeve dhe më shumë përpjekje për të rritur të ardhurat por të ruhet ose të rriten shpenzimet kapitale. Gjithashtu duhet të kihen parasysh programet për të varfërit pasi në krizë nuk duhet të shkurtohen shpenzime për programe të tilla.

Zëri i Amerikës: Kur folët për borxhin, thatë që qeveria merr një pjesë të mirë të borxhit me maturi të shkurtër. Ka patur disa shqetësime lidhur me mundësinë e qeverisë për të paguar rrogat e punonjësve civilë apo kompanitë private për punët e kryera. A ka ndonjë lidhje mes borxhit dhe aftësisë likuide të qeverisë? A ka problem me likuiditetin qeveria shqiptare?

Nadeem Ilahi: Siç e kemi përmendur në raport kemi parë disa fatura të papaguara të qeverisë. Ne llogarisim 1 apo 2 përqind të GDP-së. Kjo ka ndodhur në pjesën më të madhe për arsye të projekteve të ndërmarra nga qeveria dhe për shkak të presionit për t’i mbajtur shpenzimet të ulura. Kompanitë që kanë kryer punimet nuk janë paguar dhe kjo ka shkaktuar efektin domino në ekonomi dhe mund të ketë penguar rritjen. Absolutisht që kjo është pjesë e përpjekjeve të qeverisë për të mos zgjeruar pozitat fiskale. Kemi parë se qeveria shqiptare ka arritur të kuptojë se nuk mund ta zgjerojë buxhetin shumë dhe janë përpjekjur për ta mbajtur atë brenda 60 përqindshit. Por në të njëjtën kohë bëhet shumë e vështirë në një ekonomi si kjo. Ka disa sfida në shpenzimet që mund të shkurtohen por që nuk janë ndërmarrë. Në të njëjtën kohë kjo nuk është ekonomi që mund ta rrisë shumë borxhin.

Zëri i Amerikës: Ju folët për stimulimin e ekonomisë që qeveria arriti të bënte në fillim të krizës. A ka forcë qeveria për një stimul të ri? Ju keni rekomanduar rritjen e taksave në një kohë që qeveria nuk dëshiron ta bëjë një gjë të tillë për shkak se është një vit elektoral, por thotë se do të shkurtojë shpenzimet. Cili është komenti juaj?

Nadeem Ilahi: Në këtë fazë, me këtë borxh të lartë, qeveria nuk mund të stimulojë më ekonominë. Stimulimi përmes borxhit është shumë i vështirë për shkak se huadhënësit shqetësohen për mundësinë për t’i paguar. Pra mendimi ynë është që qeveria nuk duhet të bëjë ulje taksash apo rritje të shpenzimeve por e kundërta. Kjo duhet të bëhet në një mënyrë që të mos ndikojë negativisht rritjen dhe kjo është arsyeja e rëndësisë së mos prekjes së shpenzimeve kapitale pasi kur shkurtohen këto shpenzime sjellin një ndikim negativ në rritjen ekonomike.

Zëri i Amerikës: CEZ po tërhiqet nga Shqipëria. Si do të ndikojë kjo situatë mbi buxhetin?

Nadeem Ilahi: Problemet me CEZin kanë ekzistuar për një farë kohe. Kjo ishte si pasojë e privatizimit. Sektori energjitik pati mungesë investimesh dhe tarifat nuk u përshtatën duke bërë që kompania të mos arrinte të mbulonte shpenzimet. Largimi i Cezit është produkt i kësaj situate që do të shkaktojë probleme të tjera. Kjo do të sjellë nevoja për importin e energjisë dhe qeveria duhet të mendojë për këto faturë. Ikja e CEZ-it mund të krijojë probleme të tjera që mund të kërkojnë vëmendje fiskale.

Zëri i Amerikës: Huatë e këqija apo që nuk po shlyhen në kohë po rriten me shpejtësi. Sa i lartë është rreziku i kësaj situate?

Nadeem Ilahi: Sistemi bankar ka patur rritje të qëndrueshme të huave të këqija. Ky problem në Shqipëri është disi më ndryshe nga pjesë të tjera të Evropës pasi në shumë vende sistemi financiar ishte burimi i krizës. Në Shqipëri sistemi financiar po vuan nga kriza në pjesë të tjera të ekonomisë. Raporti mes kredive të këqija dhe numrit total të kredive është shumë i lartë, ndër më të lartit në rajon. Në të njëjtën kohë, Banka e Shqipërisë ka ndjekur politika të drejta për të siguruar që bankat e tjera do të kenë rezerva monetare të mjaftueshme për të amortizuar tronditjet nga huatë e këqija. Kemi mendimin se edhe në skenarin më të keq, nuk do të ketë një stres të madh në sistemin financiar dhe ndoshta vetëm disa banka mund të kenë nevojë për kapital shtesë. Pra megjithëse duket si një kryefjalë shqetësuese – kreditë e këqija janë rritur – në fakt ndikimi në sistemin financiar mund të mos jetë shumë i madh. Ne kemi dhënë rekomandimet tona për të përmirësuar situatën. Likuidimi i kolateralit që kanë kreditë e këqija nuk është i lehtë për t’u kryer, kryesisht për shkak të pengesave ligjore.  Rekomandimi ynë është që të punohet për ta përmirësuar këtë në mënyrë që bankat të marrin kolateralin më shpejt. Siç e dini në se kreditë e këqija qëndrojnë në bilancin e bankave, mundësia e tyre për të dhënë hua në të ardhmen do të jetë e kufizuar, në një kohë që bankat duhet të jenë të gatshme të mbështesin ekonominë.

Zëri i Amerikës: Pra kjo ka ndodhur në Shqipëri. Bankat e mbërthyera nga kreditë e këqija nuk po japin më hua të reja apo jo?

Nadeem Ilahi: Mendoj se ka të bëjë me kerkesën dhe ofertën. Ne mendojmë se kërkesa për hua sot është po aq problematike sa edhe oferta. Bankat kanë likuiditet. Ato mund të japin hua në se duan por mendoj se është mungesa e prespektivës së investimeve dhe mundësia e sektorit privat për t’i kryer këto investime që ka ngecur. Kur ekonomia të marrë përsëri hov kjo do të ndryshojë dhe ne duam që kjo kërkesë të mos kufizohet nga përkeqësimi i bilancit të bankave.

Zëri i Amerikës: Çfarë masash mendoni se duhet të marrë qeveria në këto rrethana?

Nadeem Ilahi: 2013-a do të jetë një vit i vështirë. Gjërat janë përmirësuar në pjesën më të madhe të Evropës në krahasim me gjashtë muaj më parë. Por Evropa do të vazhdojë të kontraktohet. Italia do të vazhdojë të kontraktohet me gati 1 përqind sipas raporteve të fundit. Pra Shqipëria nuk është jashtë rreziqeve që janë pranë kufijve të saj. Duhet të sigurojë rritje ekonomike për të ecur përpara. Pra rekomandimi ynë është që çështja e borxhit të trajtohet me kujdes. Ne e kuptojmë se nuk mund të shkurtosh shumë borxhin në një kohë si kjo, por në të njëjtën kohë dobësia që vjen nga mbajtja e këtij borxhi në këtë përqindje nga banka duhet të minimizohet. Ky vit gjithashtu është një vit elektoral dhe mendoj se është e rëndësishme të ruhet disiplina fiskale. Në fund do të thosha se ka probleme me reformat strukturore për të cilat Shqipëria ka shumë nevojë për rritjen në të ardhmen, duke filluar me zbatimin bazë të kontratave, problemet me të drejtat e pronësisë që janë pengesë për investimet e huaja. Këto kërkojnë mbështetjen e të gjitha forcave të spektrit politik që sigurisht është e vështirë të realizohet në një kohë si kjo, por duhet të punohet për ta realizuar. Ka problem gjithashtu me reformat institucionale , si ajo në sistemin e drejtësisë që kërkohen edhe nga Bashkimi Evropian për pranimin e Shqipërisë dhe kjo gjithashtu kërkon konsensus politik. Këto janë drejtime që do t’i shërbejnë Shqipërisë në të ardhmen.
Ky forum është mbyllur
Përzgjedhja e komenteve
Komente
     
nga: shqiptar
27.01.2013 10:43
Ne mendimin tim, kjo interviste me perfaqesuesin e FMN per Shqiperine, hedh poshte gjithe propoganden e socialisteve se Shqiperia e qeverisur nga demokratet e paska shkateruar teresisht ekonomine shqiptare.
Zoteria e pranon edhe vete se FMN ka qene skeptike kur kishte parashikuar per vitin 2012 nje ritje te ekonomise me vetem 0.5 % e pranon se kjo ritje "mund te jete" edhe mbi 1%.
Z.Llahi deklaron se ne krahasim edhe me vendet me te zhvilluara qe si pasoje e krizes rane nen nivelin e zeros, Shqiperia, ndonese me shfifra me te uleta nen ndikimin e kesaj krize, ariti te ruaje ritjen.
Ne kundershtim te plote megjithe propoganden socialiste qe tenton te nxirose cdo gje, ai miraton hapur politiken ekonomike te kesaj qeverie, duke shfaqur me te drejte shqetesimin e tij per ritjen e borxhit. "Ne e kuptojme - thote ai, se eshte teper e veshtire te shkurtosh borxhin ne kete kohe"
Ne fund eksperti i FMN deklaron se per te realizuar reformat strukturore e institucionale, nuk mjafton vetem angazhimi i qeverise, por per kete duhet te kontribojne te gjitha forcat politike duke aluduar kjartazi se pengimi i procesit te integrimit per ne BE nga opozita, eshte nje tjeter faktor qe e dobeson ritjen ekonomike.


nga: Anonim
26.01.2013 21:09
Ekonomia shqipetare eshte e brishte dhe ritja ekonomike per vitin 2012 mund te jete nga 0.8 deri 1% eshte nje tregues teper negativ .ku borxhi eshte 62.2% me e larte ne rajonin e Ballkanit dhe kompanite jane nje piramide industrise te ndertimit Qeveria shqipetare nuk i ka paguar faturat sektorit te ndertimit po CEZ dhe sistemi energjitik eshte nje piramide e Qeverise te Berishes ku institucionet e shtetit nuk paguajne faturat e drites po ashtu zonat veriore te shqiperise ku i favorizon Berisha per vota.si shpejgohet qe Bankat Greke nuk kane falimentuar ku bankat mema ne Greqi kane deshtuar por i jep oksigjen Guvernatori Fullani..sot eshte nje varferi ekstreme cmimet jane te larte reth 30% e shqipetareve marin ushqime me liste..ku pasuria kombetare eshte ne duart e femijeve te Berishes dhe Metes dhe miqve te tyre,per te dale nga kjo situate duhet te ritet prodhimi ne tre drejtime sektori bujqesor dhe blegtoral ku sot inportojme reth 500 milion euro ne vit se dyti sektori energjitik ku Shqiperise i ka falur lumenj me uje.dhe se treti sektori i mineraleve ku ka resurse te medha..

Ditari

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
Ditarii
X
19.04.2015
Emisioni televiziv Ditari sjell pranë jush lajmet më të fundit nga bota, korrespondencat nga rajoni, intervista dhe analiza me tema nga më të larmishmet.

LAJME

Bisedimet Evropë-SHBA për tregtinë

Rifillojnë të hënën negociatat mbi marrëveshjen e debatueshme
Më tepër

Mjeshtri italian Piero di Cosimo në Galerinë e Uashingtonit

Ai njihet si një ndër artistët më absurdë, por edhe më intrigues të periudhës më të ndritur të Rilindjes Italiane
Më tepër

Ballshi dhe ndotja nga industria e naftës

Drejtuesit vendorë thonë se sektori i naftës ka shkaktuar mjaft probleme për shëndetin e banorëve
Më tepër

FMN kërkon reforma për fuqinë votuese

Përpjekjeje për të kapërcyer ato që perceptohen si zvarritje të reformave nga Shtetet e Bashkuara
Më tepër

Udhëheqësi Suprem i Iranit kritikon Amerikën

Akuzon për trillimin e “mitit” të kërcënimit nga armët bërthamore
Më tepër

FOTO E DITËS

Keni JavaScript të çaktivizuar ose keni variantin e vjetër të Adobe's Flash Player. Ngarkoni Flash player.
  • A child from Zimbabwe waits for a bus to depart for Harare, from a camp for those affected by anti-immigrant violence in Chatsworth, north of Durban, South Africa. The unrest, which began in the port city Durban two weeks ago and spread to Johannesburg, appeared to have died down as police patrolled trouble spots.
  • A Pakistani police officer walks past billboards showing pictures of Chinese President Xi Jinping, center, with Pakistan's President Mamnoon Hussain, left, and Prime Minister Nawaz Sharif welcoming Xi Jingping to Islamabad.
  • An owner poses with her Maine Coon cat in front of a mirror during a cat exhibition in Bishkek, Kyrgyzstan.
  • North Korean leader Kim Jong Un greets Korean People's Army pilots during a visit to the summit of Mt. Paektu in this photo released by North Korea's Korean Central News Agency (KCNA).
  • A Sri Lankan boy ducks into a wave on the beach in Colombo.
  • The Field of Empty Chairs is seen during the 20th Remembrance Ceremony, the anniversary ceremony for victims of the 1995 Oklahoma City bombing, at the Oklahoma City National Memorial and Museum, Oklahoma, USA.
  • Participants pass an egg using their mouths during a religious ritual during the Popo (Mask) Carnival of Bonoua in the east of Abidjan, Ivory Coast, April 18, 2015.
  • Jason Brown of the U.S. performs during the exhibition program at the ISU World Team Trophy in Figure Skating in Tokyo, Japan.
  • Flowers float in a lake at the former Nazi concentration camp Ravensbrueck in Fuerstenberg, northeastern Germany, to commemorate the 70th anniversary of the liberation of the camp by the Red Army on April 30, 1945.
  • Snowboarders and skiers take part in a "downhill ski and snowboard descent in swimwear" event on Mount Zelyonaya (The Green Mount), at a ski resort near the town of Sheregesh in the Siberian Kemerovo region. Organizers said that more than 1,600 snowboarders and skiers turned up for the event, in an attempt to update a Guiness World Record, as part of the annual "Grelka" ski festival.
  • Two-month-old white tiger cubs play on the ground at the Tobu Zoo in Miyashiro, in Saitama prefecture, north of Tokyo, Japan.
  • People participate in the "Color Run 2015" in Paris, France.
  • An elephant "kisses" a visitor during a show at an elephant training school in Xishuangbanna, Yunnan province, April 18, 2015.

Interaktive

Nuk keni telefon inteligjent?
Nuk ka problem!
Shkarkoni falas aplikacionin e VOA në telefonin tuaj.

 Shkarkoni aplikacionin mobil për tipin e telefonit tuaj.