Lidhje

Pse lufton Azerbajxhani?


Shtëpi të shkatërruara në Ganja, një ditë pas zjarrit të artilerisë armene, gjatë luftimeve lidhur me rajonin separatist të Nagorno-Karabakut.

Numri gjithnjë e i madh i viktimave si brenda ashtu edhe përreth Nagorno-Karabakut do ta bëjë vështirë për fuqitë e huaja bindin Armeninë dhe Azerbajxhanin të përmbahen, e t'i kthehen tryezës bisedimeve, thonë shqetësuar diplomatë dhe analistë.

Një mijë persona, mes tyre shumë se 60 civilë, mendohet jenë vrarë deri tani gjatë luftimeve fundit mbi enklavën e shkëputur, e cila është e njohur ndërkombëtarisht si pjesë e Azerbajxhanit, por kontrollohet nga armenët etnikë. Armëpushimi i ndërmjetësuar shtunën nga Moska, po respektohet vetëm pjesërisht. Palët ndërluftuese po akuzojnë njëra-tjetrën për shkelje tij.

Luftimet ashpra hënën duket se u zhvilluan rreth Hadrut, vetëm pak kilometra larg jug Stepanakert-ut, kryeqyteti i Nagorno-Karabakut. Por sulme me granata janë raportuar edhe zona tjera. Azerbajxhani tha se një raketë goditi shtunën objekte banuara qytetin e Ganjas, duke vrarë nëntë persona. Sulmi ndodhi vetëm disa orë pasi hyri fuqi armëpushimi. Armenia mohoi kishte përgjegjësi mbi ngjarjen.

Presidenti i Azerbajxhanit Ilham Aliyev e quajti sulmin ndaj qytetit "një krim lufte" dhe një shkelje rëndë armëpushimit dhe u zotua për "një hakmarrje njëjtën shkallë" siç tha ai.

Zyrtarët ushtarakë Nagorno-Karabakut akuzuan forcat azerbajxhanase për sulm ndaj Stepanakert-ut dhe qytete tjera hënën, shkelje armëpushimit.

"Këto vdekje radikalizojnë shoqëritë dhe e bëjnë situatën politike edhe sfiduese", thotë Laurence Broers i organizatës britanikeChatham House. "Mes bombardimesh vazhdueshme, civilët e popullsisë armene Nagorno-Karabakut dhe vendbanimet e Azerbajxhanit rreth ashtuquajturës 'Linja e Kontaktit' po përjetojnë një katastrofë humanitare", tha ai. "krahas ndarjes, ka zënë vend hidhërimi dhe cinizmi toksik", shtoi ai.

Enklava malore, e cila shtrihet brenda kufijve Azerbajxhanit, por gëzon de facto pavarësi dhe ka një shumicë armene, nuk ka parë përplasje kaq ashpra nga fillimi i viteve 1990, kur rreth 30 mijë njerëz humbën jetën përpara një armëpushimi ndërmjetësuar kryesisht nga Moska dhe mbështetur nga SHBA dhe Franca, i cili i la mosmarrëveshjet e ngrira.

Konflikti disa dekada i gjatë është ndezur në mënyrë periodike me përleshje episodike që janë pasuar nga armëpushime të trazuara mes palëve. Këtë herë, megjithatë, presidenti i Azerbajxhanit duket i vendosur të sigurojë një përparim ose me forcën e armëve ose në tryezën e bisedimeve. Zhgënjimi i Azerbajxhanit është thelluar me mungesën e progresit diplomatik dhe me atë që ata e shohin si neglizhencë të ankesave të tyre, thonë analistët. Përplasjet e reja kishin dhënë sinjale prej muajsh, thonë vëzhguesit, por të shpërqendruar nga pandemia e koronavirusit dhe emergjencave të tjera, fuqitë botërore i anashkaluan shenjat që paralajmëronin konfliktin.

Bisedimet afatgjata mbikëqyrura nga Franca, SHBA-ja dhe Rusia si bashkëkryetarë ashtuquajturit Grupi i Minskut i Organizatës për Sigurinë dhe Bashkëpunimin Evropë (OSBE), janë dobësuar për vite me radhë, duke krijuar zhgënjim Baku.

Durimi po soset

Azerbajxhanasit thonë se kanë qenë durueshëm dhe se mungesa e përparimit ka ndikuar tek ata shumë tepër sesa tek Armenia. Armëpushimi i vitit 1994 ka mbajtur fakt fuqi kontrollin e Armenisë jo vetëm mbi Nagorno-Karabakun, por edhe mbi shtatë zona tjera azerbajxhanase kufi me enklavën e kapur nga forcat armene vitet 1990. total, rreth 20% e territorit të njohur ndërkombëtarisht Azerbajxhanit është nën kontrollin e Armeni.

Ata ankohen se rezolutat e Këshillit Sigurimit OKB- u kërkojnë trupave armene largohen nga gjitha territoret e pushtuara, janë injoruar nga zyrtarët kryeqytetin armen, Jerevan.

"Azerbajxhani ka qenë i duruar për dekada," thotë Robert Cutler i Institutit Kanadez Çështjeve Globale, një institut kërkimor me qendër Calgari dhe Otava. "Azerbajxhani ka paralajmëruar ndër vite se përdorimi i forcës do ishte një mundësi e fundit nëse procesi i paqes do shterrohej," vuri dukje zoti Cutler një intervistë për kanalin e Kanadasë Hill Times.

Ajo e mbushi kupën për Baku, thotë ai, duket se ka qenë refuzimi publik, nuk u vu re shumë jashtë rajonit, nga ana e kryeministrit armen Nikoll Pashinyan i parimeve themelore procesit paqes Minsk për cilin dy palët kishin rënë dakord.

një fjalim 5 gusht vitit kaluar, zoti Pashinyan njoftoi "Nagorno-Karabaku është Armeni dhe pikë". Zoti Cutler e përkufizon një pohim tillë si një "aneksim verbal", nxitur nga nevoja e Pashinjanit për qetësuar nacionalistët vendin e tij.

"Asnjë politikan armen nuk e kishte thënë një gjë tillë nga lufta fillim viteve 1990, pari sepse ishte një bombë politike - meqenëse territori u njoh ndërkombëtarisht ishte pjesë e Azerbajxhanit - dhe dyti sepse Armenia ishte përpjekur paktën pamje jashtme, ruante idenë e pavarësisë Republikës Nagorno-Karabakut nga Armenia”, thotë Cutler.

korrik, zoti Pashinyan gjithashtu refuzoi çdo rol bisedimet përfundimtare paqes për rreth 800,000 azerë etnikë cilët u arratisën nga enklava vitet 1990 ndërsa ajo po merrej nën kontroll nga armenët etnikë dhe 200,000 njerëz tjerë nga Armenia. Ai tha se negociatat duhet përfshijnë vetëm përfaqësues etnikë armenë nga Nagorno-Karabakun përkrah qeverive Armenisë dhe Azerbajxhanit.

Mbështetja turke

Azerbajxhani duket se tani ka avantazh ushtarak, kryesisht falë mbështetjes nga Turqia. Azerbajxhani ka modernizuar ushtrinë nga viti 2016, duke blerë nga jashtë armë vlerën e 10 miliardë dollarëve gjatë viteve të fundit.

Zaur Shiriyev, një analist i Kaukazit Jugor për Grupin Ndërkombëtar Krizave, me bazë Bruksel, thotë pasi ka vizituar vijat e frontit Azerbajxhanit se morali i ushtrisë është i lartë.

"Përparime mëdha se ato arritura shpërthimin e fundit konsiderueshëm luftimeve Prill 2016 janë bërë mundshme nga tërheqja ajrore e forcave tokësore armene duke përdorur dronë turq dhe izraelitë," thotë Laurence Broers i Chatham House.

"Ndërsa situata mbetet e ndryshueshme, forcat Azerbajxhanase duket se kanë patur sukses thyerjen e vijës fortifikuar Kontaktit, veçanërisht përgjatë krahut jugor," shton ai.

Përparimet ka ngjarë ta bëjnë vështirë për presidentin e Azerbajxhanit vendosë për një rikthim status quo- e kohës përpara ofensivës. Ai tani ka rritur pritshmëritë e miliona azerëve u larguan nga enklava dhe zonat përreth. Zoti Aliyev javën e kaluar tha se vendi i tij do rimarrë territorin e tij humbur "ose përmes paqes ose me luftë".

Zaur Shiriyev thotë se gjatë vizitës së tij ai pa mes ushtarëve azerbajxhanas një "ndjenjë vendosmërie për luftuar tej", dhe mes civilëve një "mungesë shumë dukshme mbështetjes" rreth idesë kthimit tek bisedimet e paqes.

Facebook Forum

XS
SM
MD
LG